Nếu cần tìm một ca khúc Việt Nam xuất sắc nhất viết về mưa, tôi xin đề cử Mưa Nửa Đêm. Ca khúc ra đời năm 1968 này mang đầy đủ những đặc trưng của ông hoàng Trúc Phương: câu chữ gọn, hình ảnh đắt, ám ảnh, nuối tiếc, sầu muộn nhưng không bi lụy. Khác với nét công tử của Lam Phương ("thành phố buồn nằm nghe khói tỏa"), hào hoa của Trần Thiện Thanh ("cho lũ dơi đi tìm giấc ngủ vùi") hay ước lệ của Thanh Sơn ("màu hoa phượng thắm như máu con tim"); Trúc Phương – một người "hai mươi tuổi cười buồn" - đi trực tiếp vào cảm giác.

Nỗi buồn của Trúc Phương là nỗi buồn sờ được, nhìn được, ngửi được và dồn dập, xuống đáy trong một khoảnh khắc, thăng hoa trong một hình ảnh.

“Đêm chưa ngủ nghe ngoài trời đổ mưa từng hạt rơi”

Gác nhỏ đèn lẻ loi bóng dáng in trên tường loang"

Ta có một câu chuyện, và thậm chí là câu chuyện riêng của từng người. Khi mưa đêm mở ra những khe nứt thực tại, câu chuyện không còn thuộc về Việt Nam, về Mỹ, hay một vùng đất nào nữa. Mưa đêm là một vùng đất, một xứ tự trị của tinh thần. Mưa và suy tưởng là một: nhờ mưa nên có tồn tại, và nhờ tồn tại, nên mưa mới thành hình, người ta mới nhìn thấu một cách đơn giản mưa tuôn rơi lạnh xuyên qua áo ai.

Suy tưởng và mưa gặp nhau ở đâu? Câu trả lời là ở khói. Khói cũng là kỷ niệm, tất cả hoài niệm đều có dạng khói. Vì thế nên những nét khí vằn vện của nhang đèn và những sợi quyến luyến của thuốc lá là một trong những cách liên lạc đến một cõi khác.

Suy tưởng thắp lên như khói, cái tiết điệu của khói dẫn dắt mưa: mưa lên phố nhỏ. Nhưng nếu khói của lửa là dấu vết, khói của nước là tan biến, xoá đi làm lại. “Mưa lên phố nhỏ” chứ không phải mưa rơi xuống. Trong bài hát chỉ có một thứ thực sự rơi xuống, là đêm. Mưa được tả với các hướng khác nhau: xuyên qua áo ai, lên phố nhỏ… Các hướng khác nhau nghĩa là đan. Mưa lấy một chút của giấc mộng (giấc ngủ chưa đến tìm) đan lên thực tại. Vết chân đi của bài hát là theo khói, theo nhịp thời tục (la durée) của mưa, và cũng là của suy tưởng, gửi hình ảnh vào lòng đêm.

Câu chuyện mở ra: "Em gối tay tôi để ôn chuyện xưa cũ" nhưng không khép lại.

Mưa Nửa Đêm là một câu chuyện không có thời gian cụ thể mà là những giấc mơ dài lặp lại của chia ly. Đó là một trùng phương của một nỗi luyến tiếc muốn tự định nghĩa lại nó: tất cả các câu hát hầu như đều giống một câu mở đầu, chứ không phải là một câu chuyện kéo dài. Người ta lộn lại một nỗi buồn và cố quay trở lại để đươc sống ở trong đó, nắm bắt và hiểu rõ nó.

Trực giác mách bảo tôi rằng, nhạc bolero (tất nhiên không phải tất cả) là thứ ca khúc nam tính (giống như văn của Mansfield và Han Kang nhiều nữ tính), hình như tôi từng nói điều ấy.

Ở Hà Nội, người ta nghe bolero nhiều hơn người miền nam nghĩ, nghe từ giai đoạn vẫn được xếp vào hạng đài địch. Thanh niên lớn lên, trong cơ thể thanh xuân một tâm hồn đòi trừu xuất một cái tôi thuần nhất, thì bắt đầu nghe nhạc lính. Nhạc lính có những câu như:

đêm đối mặt tình nhân khó quên

niềm suy tư chợt đến

theo dấu giầy muốn tìm (Huy Phong)

Nhưng đi theo suốt chiều dài cuộc đời, cái khinh bạc dí dỏm đàn ông ấy dần chỉ còn là kỷ niệm. Dựa vào đó để lớn lên, nhưng không thể dựa vào đó mà đối mặt với cái chết. Muốn hiểu được thực tại đang sống, thì phải là điệp viên của một thực tại khác. Dòng thứ hai của Bolero, những tình ca bi luỵ, không hề có vết tích chiến tranh, chẳng phải là một cách để ngoảnh mặt mà là nhìn cho rõ thực tại. Các ca khúc ấy chỉ có thể tồn tại trong setting của nửa đêm “Nửa đêm lạnh qua tim / Giữa đường phố hoa đèn” hay “Đêm qua trắng đêm mơ thương hình bóng cũ xa xôi”. Màn đêm được phát hiện ra bởi Cung Oán Ngâm Khúc, “Thâm khuê vắng ngắt như tờ” là cõi sống còn lại chưa bị thù hận và hư vô xâm nhập, trong khi người ta đã vét cả văn thơ vào những cuộc chiế. Và những ca khúc đó cũng chỉ có thể cảm nghiệm được rõ nhất, trên những chuyến xe đêm chối bỏ bản ngã, của một quãng đời sống hụt.

Mai Thảo viết mưa đêm

Đoạn dưới đây là đoạn đã từng dùng làm ví dụ trong một bài viết, đây là trích từ Tuỳ bút của Mai Thảo, in trên tạp chí Khởi Hành. Thực ra tuỳ bút Mai Thảo thì giống tuỳ bút hơn là cụ Nguyễn Tuân, còn tuỳ bút của Nguyễn Tuân thì lại trông như tiểu thuyết.

Trận mưa đầu mùa nào cũng dấy lên bất chợt, về đêm. Trong tĩnh mịch hoàn toàn. Lúc khuya nghiêng về sáng. Mưa đổ. Giữa chiêm bao chập chờn chưa dứt mộng. Mưa bay. Trên bằn bặt giấc thiếp lãng quên đời. Qua những ga sao và những trạm trời, chuyến xe mưa lăn bánh sầu của một nghìn hạt lệ, chở theo nó những tầng cao và những không gian, thường, bằng đêm, đến với cái bến đất này như vậy. Êm ái mà bàng hoàng. Dịu dàng mà kinh động. Từ một đáy vực, bỗng ào ạt kín trùm lên giấc ngủ ta.

Khởi dấy này, như mọi hiện tượng khởi dấy khác là một giọt sương hoa nửa năm tròn trong quy luật thường hằng của tạo vật. Bởi ngày là của những thể hiện. Trên một bề mặt. Đêm mới là của những báo tin, những đánh thức, thành hình. Từ một chiều sâu. Cấu thành của một giao hợp, bắt đầu nào của đời người cũng thế. Không giữa một trưa vàng. Mà từ một đêm kia. Đóa hải đường thức ngủ và nhành thược dược mơ màng thụy vũ trong cái cõi thơ lạnh và khuya cực điểm ấy của Nguyễn Gia Thiều cũng là cái rùng mình lướt thướt kỳ ảo của một trận mưa đêm. Một trận mưa đêm đánh thức. Làm mới. Cho héo hon kia bỗng sáng lóa mặt trời.

Tĩnh thức trong đêm, bằng đánh thức của mưa, giác quan còn hoài nghi thoạt kỳ thủy là cái gợn gợn mơ hồ của một đụng chạm phảng phất. Như có. Như không. Như mới đó mà. Như vừa biến mất. Giọt thứ nhất, nhấn chỉ nửa vời. Và bỏ lửng. Giọt thứ hai thêm một chút thăm dò. Một giọt phân vân, một giọt lưỡng lự, đã những giọt vàng nghìn triệu mưa theo. Nằm nghiêng tai, nghe những chân mưa hững hững hờ hờ rồi trùng điệp tới, cảm giác kỳ thú nhất là thay vì một im lặng nào trước đó một giây, mưa đã làm thành một im lặng mới. Mênh mông. Thứ im lặng vẫn nghe thấy nơi phía sau của một nhịp động đều. Như tiếng động nào cũng rơi trên một cái nên im lặng. Rồi mưa. Tật lớn. Lấn chen. Cuống quýt. Thành tràn ngập tường. Thành lênh láng mái. Thành rũ rượi lá. Thành lướt thướt đường. Suối chảy trong nhà. Biển đầy quanh gối. Người xem như đã chịu trận là lúc trời xem chừng càng làm dữ hơn lên. Cái nền im lặng mất biến, trôi băng đi. Và lúc đó, mưa rất tươi, mưa rất hồng, đã nhịp trống rừng trong ta dậy dậy.

Bonus

Đối với tôi, ca sĩ Cẩm Ly hát bài này là đạt nhất, sau đó đến Lệ Quyên. Tôi còn nghĩ họ hát đạt hơn các ca sĩ trước 1975, tuy rằng chúng ta không nên so sánh. Luôn có cảm giác Cẩm Ly rất hiểu ca khúc này.

Nhân tiện, một cuốn sách được tặng, có chương về Cẩm Ly. Cuốn sách của nhạc sĩ Nguyễn Nhất Huy:

Tái bút: À, có nhiều người hỏi thăm về Thế Kỷ Hư Cấu, mọi người đợi cho vài ngày sẽ có thông tin mới. Chúng tôi đang tổng kết khoá thứ 4 của Thế Kỷ Hư Cấu, chương trình thứ 5 sẽ bắt đầu vào đầu 2025.

Hiện nay, Văn+ đang kêu gọi bài viết cho số Tết, xin xem thông tin ở đây

Gửi bài cho Văn+

Đoạn trích từ “Nhân sinh kép: Sống hai cuộc đời”

Xem cuốn sách

Kiên biết rõ đường làng: một cái dốc thoải, qua một con ngách lởm chởm gạch, và không hiểu sao, dẫn qua một ngôi chùa giả cổ treo nhiều cờ đỏ, đón đầu là một ngôi nhà có thềm cao hẳn, tường nhiều mảnh chai một cách vô lý, trước đây là một vườn hoang trồng sắn, con chó già hung dữ đã in hằn mãi mãi chiếc bóng của nó ở đó - trong tâm trí Kiên, và rồi rẽ vào một tấm sân nhiều mạt cưa, nơi mà trong tuổi thơ của Vũ, lúc nào cũng căng bạt rất thấp để khách buộc phải cúi đầu khi vào nhà.

Khá đông người, phần lớn là vì hiếu kỳ. Ghế nhựa xếp lan cả ra sang bên cửa hàng xóm. Một chiếc xe tang lễ sơn đỏ đứng đó, bâng khuâng và nản chí, không có rồng, trắng ởn một mảng bã kẹo cao su bên bánh lái như của một người khổng lồ bần tiện vừa nhổ ra.

Kiên rõ nó như lòng bàn tay: đây là đường về nhà. Nhưng dẫu sao, là về nhà của Vũ. Đứng trên quê hương, vẫn tâm hồn đó, nhưng hít thở bằng một cánh mũi khác. Rồi anh nghĩ về bà nội, về bác của anh, à không, của Vũ, và người vợ của Vũ nữa. Anh liếc qua tờ cáo phó trên tường, xác của Vũ sẽ được chuyển đi vào gần tám giờ sáng mai.

Tìm được chỗ ngồi, Kiên lơ đãng nhìn những khuôn mặt láng giềng quen thuộc, không hiểu họ sẽ nghĩ sao nếu biết hồn phách của kẻ vừa nằm xuống, kỳ thực vẫn ở lại đây, trong một thực thể sống khác, mang khuôn mặt lạ hoắc và nói giọng Nam Trung Bộ?

Kiên (và Vũ) đã từng biết đến nhiều đám tang của những người họ hàng. Chỉ mất một thời gian không quá dài sau, người ta sẽ chấp nhận sự vắng mặt của người đã khuất. Tức là, Kiên nhẩm tính, bác Trung và chú Lợi, thím Dương sẽ nhanh chóng thu hồi căn phòng ở bên chái nhà, vợ của Vũ - Lan - dẫu thế nào cũng không hẳn hạnh phúc, hết khán giả là ngưng than khóc. Còn bà nội anh, cũng đã tám mươi tuổi, bà sẽ chỉ loáng thoáng nhớ thằng cu lêu lổng hay đi nắng, đen như tam thất, hay nhổ bọt. Chỉ còn bé gái mới hơn một tuổi - con của Lan và Vũ, thực sự Kiên vẫn chưa biết phải xử trí ra sao. Nhưng tất cả sẽ về đúng chỗ của nó, Kiên nghĩ, trong khi nhận ra mình mới nuốt ực một cái.

Xem thêm

Thế rồi, bỗng nhiên, không chuẩn bị gì cả, cũng không cần phải lấy một hơi thật sâu, Kiên đứng dậy, mạnh dạn bước vào cổng nhà. Trong màu sắc nhờ nhỡ ngây ngất của chiều muộn phản chiếu qua những chiếc mâm nhôm, những người làng thít chặt các lối đi, những bà con, những họ hàng, những răng vổ và xương nhô, thoảng hương vương lại của mùi máy xát gạo khô dầu. Ông thầy cúng nhọc lòng vần đi vần lại một bài kinh Hán ngữ, mà dường như chỉ có một nửa các âm là còn lại trong dương thế. Cái vĩ âm ghê rợn tháo được cả thừng chão trên cột hiên, khiến người nghe như thấy một bàn tay lạnh vừa vuốt ngược lên gáy, nhưng rồi cũng tán đi mau khi bị trộn với những bàn tán lao xao bên rìa, về việc tối nay đội tuyển Việt Nam thi đấu.

Bàn thờ gỗ xập xệ, những lon Pepsi gá chặt vào đĩa bằng băng keo, một tấm phông bất hạnh trương mình lên, bằng cách nào đó, hứng được ánh hồng hắt lên từ ban thờ bởi ai đó đã khéo xếp mấy món đồ chơi vàng mã vòng quanh bát hoa quả, phô diễn cái sự chỉnh tề giả tảng, như một tặng vật ác ý dành cho nạn nhân trẻ tuổi. Và một bác hàng xóm không còn nhiều ấn tượng trong trí nhớ của Kiên, bỗng dưng trở thành người chỉ huy trưởng của tang lễ, với gương mặt trang nghiêm, dường như chỉ đạo được cả vong hồn, khéo làm cho cái trật tự kín đáo và khắc nghiệt của đám tang mang vẻ ngoài của một cơn bối rối lộn xộn, hòng đẹp lòng người đã khuất.

Nhưng chẳng ai biết linh hồn người đã khuất thì đang cư ngụ ở một con người cụ thể. Kiên nhận ra chú thím, bác ruột và các em họ của anh quỳ trước sân trải bạt, thiếu mỗi thằng Trình con chú Lợi do bận trả nợ môn đại học nên không thể về dự đám anh nó. Và vợ của Vũ, với đứa con hơn một tuổi, câm lặng dưới vòng khăn.

Kiên tự thấy kinh ngạc khi mình không cảm thấy gì trước cảnh tượng, không đau buồn, cũng không thấy thế là kì lạ. Thậm chí Kiên nhận ra bể nước và khoảnh đất vườn đã được san phẳng, cái bể nước tuổi thơ anh được bà nội dặn dò kĩ là không được trèo lên vòm bể, bởi bà tin chúng làm bằng thạch cao hoặc một loại đá rẻ tiền nào đã quá tuổi. Nhà từng có ông mãnh bị sụt hố bể, chết duỗi thân trong buồng nước tối, từ ấy bà nội không cho ai dùng nước đó vo gạo.

Ngôi nhà đang thay đổi. Kể từ nay, nó không còn là của anh nữa. Cái sân phơi phồng rộp trong mưa ẩm này. Cả vách tường hoa từng hụt một lần cháy, lửa còn in ngọn. Cả những cây táo còi thê lương, cái chuồng lợn rỗng nhìn xuống bờ ao tanh bèo. Cả quê hương.

Chỉ đến khi lễ viếng được cử hành, anh mới có dịp tuồn vào nhà. Bà nội, tóc thưa đi quá nửa, ngồi bệt trước linh cữu. Kiên sửng sốt: bà đã già đi quá nhiều. Bà nội trong trí nhớ của Kiên béo tốt, hăm hở lưu cữu vỏ lon với hy vọng đám người đúc nồi dạo sẽ quay trở lại, tự hào về những xếp củi khô tích trữ sân sau, nhất quyết không từ bỏ gian bếp trấu để đổi sang bếp điện. Rồi Kiên quay mặt đi, câu hỏi ấy trở lại vây kín trí não của anh: anh đã bỏ bản ngã của Vũ bao nhiêu lâu? Bao lâu anh đã không về với thân xác của Vũ để thăm căn nhà? Bà nội không ngồi câm lặng, bà khóc rũ rượi như một cơn lên đồng ngắn, thi thoảng ngắt nhịp bằng những hắt hơi, hoặc quay ra quát đứa cháu dâu: “Mày trông hộ tao nồi xôi trắng.” Một phần trong tiếng khóc là bài hát ru ai oán, phần còn lại thì vượt quá sức hiểu biết của Kiên, tựa như cất lên từ sâu thẳm cội nguồn văn hóa Việt, với những đợt thủy triều của âm thanh dưới đáy họng, với những đoạn nảy hạt ca trù. Tiếng khóc mà bà được mớm lên bởi nỗi đau tích tụ trong suốt cuộc đời chứng kiến những người ra đi. Kiên chỉ biết là mọi thứ đều đang đúng chỗ, trừ việc chắc anh sẽ từ chối viết phong bì viếng chính mình. Và mặc dù còn quá trẻ để hiểu sâu về tang lễ, anh biết rằng đám này thuộc vào phạm trù những “tổ chức gói gọn”. Trời càng vế tối, Kiên càng không biết phải làm gì, không biết cả việc nên so sánh tình huống hiện tại với cái gì khác trên đời.

Nhưng Kiên vẫn còn đó 47 email chưa phản hồi và hơn 30 đoạn chat đã bỏ lỡ trên Slack. Công việc giống như những chiếc đinh tán mọc ra từ màn hình điện thoại và đâm vào đùi anh. Khi anh bắt đầu mở chúng ra xem, và chưa kịp trẫm mình vào cơn sốt ruột thường ngày ở văn phòng, một người đàn ông nhỏ thó quấn khăn tang kéo anh sang hàng xóm ăn cơm. Đó là chú Lợi. Anh miễn cưỡng đi theo, không quên liếc mắt sang Lan và đứa con.

Những đoàn viếng vẫn tiếp tục ra vào,  chủ yếu là họ hàng làng xóm trả nợ nhau những việc hiếu hỷ trước đây. Không một bạn bè cũ. Không một giáo viên trường làng đến thắp cho trò cũ một nén nhang ái ngại. Nhưng có một người trong lễ viếng, đi một mình, một nghịch âm giữa đám người làm Kiên thực sự chú ý. Có một thiếu phụ trẻ tuổi, mà cũng không trẻ lắm, nhưng lộng lẫy, dẫu đã giấu thân thể cao ráo và ắt hẳn là nóng bỏng sau bộ quần áo nghiêm trang. Một cô gái phong thái thị thành, má hồng thắm, trắng nhễ nhại. Kiên có giũ não ra cũng không nhớ được là ai, quan hệ như thế nào với Vũ. Hay là người thân của kẻ đã giết Vũ?

Cuộc trò chuyện trong bữa cơm không tiến triển được gì nhiều, từ cả hai phía Kiên và gia đình Vũ. Trong cơn run rẩy khi đối diện với chú Lợi, uống nước liên tục, Kiên chỉ nói anh là bạn của Vũ, người Đà Nẵng, quen biết Vũ khi Vũ còn làm ở xưởng mũ lưỡi trai ở Quán Toan, Hải Phòng. Những người đàn ông khề khà rượu quê và cũng rất giỏi lảng sang chuyện khác, đấy là kỹ năng của họ, sao cho cả cuộc đời đừng phải nói việc gì nghiêm trọng khi không có micro hay huân chương ngực áo. Chỉ sau năm phút, tất cả ngó vào trong nhà. Ti vi đã bật lên, đội tuyển Việt Nam bắt đầu thi đấu. Kiên cũng xem mười phút đầu của trận đấu, tất nhiên. Kỳ này đội tuyển Việt Nam có nhiều cầu thủ nhập tịch da đen, trên mạng tranh luận rất nhiều, còn những người dân làng đang vô cùng hào hứng để được thể hiện sự cụt hứng với đề tài ấy. Bỗng nhiên Kiên cảm tưởng ngay cả khăn tang cũng bắt đầu có sắc đỏ.

Nhưng Kiên bỏ đi khỏi hội coi đá banh. Anh trở lại gian nhà. Bà nội vẫn ngồi đó. Linh cữu của Vũ trong hòm thủy tinh, phản chiếu ánh đèn huỳnh quang treo cẩu thả bên góc ban thờ, sáng lên một cách buồn bã. Kiên bắt đầu tự khơi lại cảm giác của mình với ngôi nhà tuổi nhỏ. Căn nhà có bốn gian, bác cả của anh ở chái ngoài cùng, gian phòng giữa bà nội nằm, chái trong của vợ chồng chú thím. Vũ thì có một gian buồng nhỏ,  tựa một khối đùn lên từ vết toác nẻ của chái nhà - meo méo và lạc lõng - lưu cữu rất nhiều săm xe, cho đến nay Kiên cũng không hiểu vì sao. Suốt một tuổi thơ... Căn buồng dán kín hình ảnh những cầu thủ ưa thích của Vũ, nhất là Zinedine Zidane - một cựu tiền đạo Pháp. Và giờ đây cái buồng nhỏ đó cũng là nơi vợ chồng Vũ và đứa con thơ trú ngụ.

Kiên sinh năm 1998, ít hơn Vũ 4 tuổi. Đã có bốn năm đầu đời, Kiên không tồn tại, chưa là một “nhân sinh kép”, chỉ có Vũ với căn nhà này, sinh mệnh này.

Kiên và cái xác nằm kia nối với nhau bằng sợi dây vô hình. Giờ đây, Kiên ngồi xuống bên cạnh bà nội. Kiên nhận ra bây giờ bà mới khóc... bình thường. Tức là không ra tiếng, tức là khóc một mình. Má bà nội hóp lại, tóc bà thưa quá, và bà ngồi đó, miết tay khô lên nền nhà gạch đỏ, như ăn vạ lão Thổ Công đi vắng. Bây giờ, với giọng quê Bắc Bộ, với chữ e thật bẹt, với thanh sắc rất cao, như với tay lên bắt lấy một tàng ảnh. Người ta bảo mọi tâm tư của dân quê miền Bắc chỉ có thể tìm thấy ở cái phát âm thanh sắc ấy, cái thanh âm cao vút của thủy tinh nén vỡ để gửi một chút lời nói về với ông giời: “Sao khổ thế, con ơi, Vũ ơi.”

“Sao khổ thế, con ơi, Vũ ơi.” Và nghe đến đấy, bỗng dưng, không vì lý do gì cả, không vì bất cứ lý do gì, Kiên bật khóc nức nở. Chỉ là khóc, như người ta nôn ra giữa trận rượu mà không hiểu sao. Anh thấy bóng mình đổ sụp xuống, dưới gấu quần vải sờn của bà nội.

Đâu đó quanh đây một tiếng reo lan dần ra xa xa đồng quê - đội tuyển Việt Nam vừa ghi bàn. 

Share

"Hạnh Quyên!"

Nàng vẫn thản nhiên đạp xe qua tôi. Tôi bèn chạy ngáng đường, nàng mới chịu dừng lại. Khẩu trang che quá nửa khuôn mặt, chỉ còn chừa ra đôi mắt long lanh dưới đôi lông mày quyên tú. Như thế là quá đủ. 

Nàng mập hơn tuần trước. Như một định mệnh, mỗi ngày không gặp tôi, trung bình nàng sẽ tăng một lạng. Tôi theo dõi rất kỹ vụ ấy.  

"Anh gọi tôi?"

"Thì tôi gọi Quyên".

"Có gì cho tôi à?" – Nàng ráo hoảnh, như mọi khi. Lát nữa nàng sẽ còn gắt gỏng hơn, tôi biết, tôi chờ khoảnh khắc đó.

"Tôi chỉ hỏi thăm sức khỏe".

"Tôi khỏe".

"Mập hơn nữa!"

"Vô duyên! Tôi ăn mực theo cân hoài! Anh định bắt tôi hả?"

"Nếu Quyên chịu!" - Tôi nhăn nhở.

"Anh dai như đỉa ấy. Mỗi hôm anh lại chặn tôi ở một ngả. Lần thì ngay ngõ nhà tôi. Hôm thì Công Viên Bích Đảo. Hôm nay thì dốc Dương Đảo. Anh còn dai hơn cả Phantom-X".

"Tôi chỉ tình cờ thôi".

"Tình cờ nghiệp vụ hả?"

"Bệnh dịch Quyên nên cẩn thận".

"Tôi cẩn thận rồi mà sáng ra vẫn vướng nguyên cái ổ gà nè".

"Ổ gà ở chỗ nào thế?".

"Ổ gà là anh chứ ai!" – Tôi biết nàng đang tủm tỉm cười.

"Từ hôm dịch bệnh bùng phát, tôi không gặp được Quyên. Nhắn thì Quyên không trả lời. Tôi đành đứng đây đợi".

"Kinh nhỉ. Anh chôn chân ở đây tận một tuần cơ à. Thế ai lo cho nhân dân?" – Chất giọng chua ngoa đã thành bản sắc của Hạnh Quyên.

Đúng lúc ấy, ông nội Tèo của tôi lên tiếng:

"Chú công an ơi! Chú có nước không?"

"Chết tôi quên thằng bé".

"Nó bị sao?" – Nàng hỏi, giọng dịu hơn.

"Nó kẹt ở đây từ hôm phong tỏa cả huyện đảo. Quyên đi qua không thấy à?"

Nàng lắc đầu, lộ ra một gò má hồng. Đúng cái bên tôi từng thơm trộm, và nàng ghét tôi từ dạo ấy.

"Ủa thế tôi tưởng ông Cẩm ở đây?"

"Ông ấy không ở nhà à?" – Tôi hỏi vậy vì nhà Quyên cùng ngõ phố với ông Cẩm Thư.

"Nhà khóa ngoài! Tưởng ông Cẩm cố thủ luôn ở đây? Tôi có để ý mấy đâu!"

"Quyên biết ở đâu mua nước được không?"

"Nghiệp vụ để đâu mà không biết? Mà thôi để tôi đạp xe ra bà Bình ngã ba Trinh Đảo".

"Có nhiều chuyện Quyên rành hơn tôi!"

"Chuyện gì?"

"Chuyện ăn uống chẳng hạn!" – Tôi cười cố ý, nhớ đến khuôn miệng xinh xắn của nàng mỗi khi gặm sườn trong bát bún đỏ cay, húp hột vịt lộn ở cổng Chợ Muối. Tôi từng có ngần ấy vinh hạnh được hầu nàng.

Share

Nàng nguýt một cái dài như nửa đời người, rồi quay xe. Nhưng được hai vòng, nàng ngoái đầu lại, thở dài:

"Anh lên xe được không!"

"Sao thế?" – Tôi vờ ngạc nhiên.

"Tôi cần anh ngồi sau vác bình nước"

 Con đường đến phố Trinh Đảo ngắn một đoạn, nhưng tôi thấy nó sao mà xa xôi, gập ghềnh, nhưng lại đầy hoa cỏ mọc ven. 

"Tôi ngu chết đi được! Để anh đèo cho xong!"

Tôi không nói gì. Tôi sẽ đèo em suốt đời, nhưng chưa phải bây giờ. Tôi cần ngồi sau, để ngắm lưng em, để nghe sức sống em nhịp nhàng từng điệu bánh lăn, thấy thanh hương của em dịu dàng ru đời đã mất. Vả lại em ngồi trước thì quả cũng đỡ áp lực cho săm lốp xe đạp. 

Quyên, mỗi ngày gặp nhau đều có thể là một lần cuối. Những pha ngồi sau xe đạp em sẽ là kỷ niệm đẹp mãi trong đời tôi, một ân sá ứng trước cho tôi lỡ mai này đời tôi có mắc sai lầm.

"Anh đừng có lẽo đẽo theo tôi nữa, anh Thanh Đức. Tôi đanh đá lắm. Tôi còn nóng tính, tôi chửi nhau như hàng tôm. Tôi ăn quà có tiếng chợ Muối. Tôi mài xèng chơi trò cứa nhau từ nhỏ. Tôi lười. Tôi chỉ muốn được bố mẹ nuôi tôi mãi mãi. Tôi khâu áo bằng kim tiêm thú y. Tôi không có cái quái gì của bọn con gái dịu dàng hết".

"Quyên đang kể mọi điều mà tôi yêu ở Quyên". 

"Anh nhầm đấy. Anh khoái tôi vì mặt tôi xinh. Thấy tôi, mắt anh tít lên lúc thấy tôi, anh còn liếc dọc xuống ngực tôi nữa. Không có đáp án nào khác đâu, anh đừng tưởng. Tôi biết là mặt tôi đẹp. Tôi chả phải khiêm tốn. Anh cũng đừng bày đặt yêu tâm hồn, tôi hãi trò ấy lắm".

"Quyên đeo mười hai lớp khẩu trang vào tôi vẫn yêu!"

Nàng phanh xe cái kít.

"Tôi nói thật hết tấm lòng mà anh không hiểu hả anh công an?"

Tất nhiên tôi hiểu chứ. Em làm y sỹ mổ phanh con nhà người ta ra, hẳn đã từng thấy trái tim máu của không ít người. Thật ra quả tim người ta cũng tầm thường đến thế mà thôi. Nhưng tôi nghĩ kiểu như Quyên thì tôi phải trêu trọc Quyên. Tôi phải làm cho em tức, cay cú tôi. Ngao ngán tôi. Vì nhiều khi, đấy là cách duy nhất để tôi thấy tôi đang gần em. Và có lẽ cũng là con đường duy nhất để tôi bước vào - dù chỉ là một bàn chân - thế giới của em. 

Cung cấp xong đồ uống và lương thảo cho Tèo em, ngửi “ké” phấn hương lưng cô y sỹ thơ mộng của tôi, tôi mới lên cơ quan, vừa may kịp giờ hành chính. Ngay trưa hôm ấy, tôi nhanh nhẹn xin được ra vào hiện trường vụ án. Tôi rủ lão Vụ ở đội điều tra tổng hợp đi, nhưng lão nói trưa nay lão nghiên cứu trồng khoai tây, buổi chiều còn phải phối hợp lực lượng để xử lý ổ dịch mới bùng ở xã Bạch Đảo. Lão nói sắp tới nông dân sẽ rất có giá, nên nghiên cứu trồng trọt từ bây giờ đi. 

Khu nhà tập thể 7A toát ra vẻ gì đó rất giống một bệnh viện bỏ hoang nửa thế kỷ. 

Tôi mặc đồ bảo hộ kín mít, lại đeo thêm một lớp khẩu trang y tế, xem ra việc xoay trở không dễ dàng gì. Mất rất nhiều thời gian tôi mới nhờ người bật lại đèn. Tham vọng làm giả không khí Hà Nội giữa lòng Đảo Thiên Đường quả thực còn ngu ngốc và điên rồ hơn cả chuyện Hạnh Quyên thương mến chịu ưng tôi.

Bây giờ tôi mới hiểu tại sao mọi người đều xác nhận rằng không có ai ra vào khu nhà. Mặc dù bên ngoài nhìn không đến nỗi, nhưng hai lối cầu thang rất hẹp, lại mất diện tích vào dốc lăn cho xe đạp. Tôi đã ướm thử, nếu có hai người vai rộng lòng khòng như lão Thân đi qua, kiểu gì cũng va vào nhau, hoặc ít nhất là chạm áo. Có nghĩa là, sẽ khó có ai ra vào theo lối cầu thang mà hoàn toàn không bị chú ý, chỉ trừ lúc không người.

Không giống như tôi hình dung, lối ra vào xen giữa các căn hộ không đến nỗi quá chật hẹp tối tăm. Tuy nhiên nó cũng không đủ cho hai người cùng lúc, trừ khi phải lách qua. Có một chi tiết đáng lưu ý: các chậu cây đều có tàn thuốc. Ở tầng thứ ba thì không nói làm gì, nhưng cả tầng hai? Vậy là nhà thơ – nhà báo viết thơ sai vần Cận Phương đứng suy tư triết học ở cả hai ban công?

Kể từ khi bị phong tỏa, 7A đã được rửa sạch, không còn dấu vết gì nữa. Cũng đáng thông cảm, bởi chống dịch bệnh là ưu tiên số một, cấp thiết nhất. Nhưng toàn bộ các căn hộ cũng đã khóa cửa, trừ căn nhà hiện trường. Nghĩ nhanh trong một giây, tôi ra kiểm tra lối sân sau. 

Đúng như những gì tôi hằng tưởng, lối sân sau hoàn toàn dễ đột nhập. Tất nhiên đó phải là một người khỏe mạnh. Hàng rào khu biệt với hồ câu quá yếu, phần nữa, có một vài thứ có thể làm chỗ bám để trèo lên. Nhà số 204, hình như cho thuê, nhưng không có ai ở, sẽ là nơi kẻ đột nhập đặt chân đầu tiên. Vì nó có một mái tôn làm nền. Sau đó thì sao nhỉ? Chắc tên trộm – nếu có trộm – sẽ bám vào đường ống và đu lên các lan can ban công hậu. Khéo léo hơn thì bám vào cột thu lôi. Nhưng cột thu lôi thì quá xa nhà số 204. Nếu chúng ta để ý cách loài mèo di chuyển, nó sẽ luôn chọn vị trí cao nhất để thử trước, nhằm lượng sức mình. Nhưng con người thì đối lập, luôn luôn đi theo các phương án an toàn, dù có vòng vèo, nên rất nhiều khi không chọn được lộ trình tối ưu. Nên rất có thể, từ nhà số 204, kẻ đột nhập sẽ bám vào ban công nhà số 206, trước khi vọt lên chiếu nghỉ cầu thang phía Đông . Đó có phải là tiếng động mà người nhà 205 – tức ông Sự đã nghe thấy?

Tạm thời ta cứ để bộ môn vượt tường đấy đã, tôi tiến sâu vào hiện trường. Lời tôi tự nhắc bản thân mình trước khi đến đây, bây giờ bỗng vang lên bên tai, phập phồng trong mũ áo bảo hộ: rằng tất cả mọi người, không trừ một ai, đều hoàn toàn không có chứng cứ ngoại phạm vững chắc. Một câu chuyện trinh thám thực thụ hiện ra ngoài đời. Chỉ có điều hoàn toàn không đúng lúc. 

Nhà bà Lường, đúng như miêu tả, thuộc dạng hoang tàn nhất của cả khu nhà. Có vẻ tệ hơn cả các căn hộ bỏ hoang. Cánh cửa gỗ đã mục. Một chiếc khóa hoen rỉ hững hờ. Kính đã vỡ hết, được dán bù lên những tờ in lời Phật dạy hoặc hình ảnh các bức tượng Hộ pháp Khuyến Thiện, Trừng Ác, A Di Đà và Thích Ca, có vẻ lấy ra từ một bộ lịch. Hai chiếc đèn lồng cũ hỏng, cùng một vài loại bùa treo hai bên cửa, che mất số nhà.

Thềm cửa đắp một lớp xi măng mới, nhưng lại thấy dấu vết cạo ra. Có thể là do hoạt động đập đi xây lại rồi đập đi liên tục của bà Lường, theo những lời chứng. Thêm cửa nhà bếp cũng vậy. 

Căn nhà có một mùi hôi nồng rất khó diễn tả. Nếu không có đồ bảo hộ chắc tôi ngộp mất. 

Một bàn thờ rất lớn với đủ thứ tượng Trung Quốc. Những đồ vàng mã óng ả, nổi bật giữa nền tường mạng nhện và xám khói. Nhang đã ẩm. Lá trầu đã khô kiệt, phân rã. Phía dưới bàn thờ ấy: rất nhiều đồ đạc hỏng, chủ yếu là phích nước, chậu nhựa vỡ, những túi nilon đựng các thứ bát đũa nhựa. 

Một tấm nệm trải trong góc tường, màn buông lờ lững, chăn phủ lên những quần áo rách nát. Một chiếc xe đạp trẻ con treo ngược trên tường, dĩ nhiên đã rỉ sét. Cũng thế: một chiếc mặt nạ trung thu nay bám đầy muội khói. 

Nền nhà lát gạch men hai màu nâu trắng. Có vẻ cũng không được chăm chút lắm. Cứ cho là thời gian phong tỏa vừa qua khiến nhà bị bỏ hoang, nhưng nơi chân tường đầy các vết bẩn bám chặt lâu năm, trông như đã từng có một ngọn lửa liếm lên. 

Một thùng rác bằng nhựa đã được dọn sạch sẽ.

Một tủ sắt đã khóa ngoài. Lát sau tôi lấy một thanh thép đục cái tủ ấy ra. Không có gì ngoài một vài lọ thuốc, trong đó có một số lọ đã hỏng. Một hộp bánh quy đựng chỉ may. Nhưng trong ấy, có một phòng bì. Đựng ảnh, giấy tờ tùy thân và thư? Tôi không vội xem mà bọc chúng vào túi plastic rồi cất vào cặp. 

Lối cửa thông ra ban công sau. Nhưng ban công ấy được “bọc” tương đối kĩ bằng lưới sắt. Trên đó, treo lỉnh kỉnh đủ thứ chai nhựa, vỏ lon. Tôi thầm nghĩ nếu trèo vào đây, trăm phần trăm sẽ tạo ra tiếng động, chưa tính chuyện phải khoét một lỗ để chui vào. Thế nhưng ở góc tay trái ban công, quả thật có vết rạch đủ cho một người lớn khéo léo nhất đi qua được, song sẽ mất công và có thể cần đồng đội trợ giúp.

Nhìn chung mọi thứ rất lộn xộn, nó giống như cái kho trong nhà bất cứ ai.  Nhưng suýt nữa cơn ngứa (và nóng) của bộ quần áo cồng kềnh đã làm tôi tôi đã bỏ qua thùng rác nhỏ phía ban công. Bên trong đó là một túi nilon đen buộc thật kỹ. Trong có vẻ chẳng có gì đáng chú ý ngoài đồ ăn thừa đã bốc mùi rất nặng. Nhưng nạn nhân bị đầu độc, nên những thứ hóa chất xung quanh - bất kể là gì - đều có khả năng làm manh mối. Phải nói lại rằng, dưới áp lực bệnh dịch nguy hiểm, đội điều tra của chúng tôi đã bước đầu xử lý hiện trường không được đúng cho lắm.

Những đồ đạc khác của bà Lường đã được thu thập từ lần trước. Tôi phải tiếp cận chúng càng sớm càng tốt.

Về phía bếp, rất khớp với căn nhà: gian bếp cũng có những “phong cách” y hệt. Rác rến. Bẩn bụi. Đồ đạc xếp xó. Nhưng nhìn kỹ mới thấy hóa ra trần nhà là một bể nước, dùng chung đường ống lộ thiên cho cả khu tập thể. 

Có hai đôi dép nhựa để sử dụng trong nhà bếp và nhà tắm. Cả hai đều có kích cỡ nhỏ, phù hợp với phụ nữ, và đều đã cũ rách. 

Tất cả xoong nồi, bát đĩa đều sạch sẽ. Đúng là có một bình ga mới. Tôi cúi xuống nhìn dưới gầm bếp, dấu vết chuyển dịch bình ga vẫn còn nguyên. Trong chạn bát, một bát nước tương vẫn còn nguyên, được rải hạt tiêu. Thế là thế nào nhỉ? Tôi nhớ lại cái túi rác: có kha khá đồ ăn đổ đi. Nhưng trên mâm cơm trong ảnh, không hề có thức ăn ngoài một đĩa rau trông giống dưa chuột hoặc đậu bắp. Một chú nhện kiêu hãnh xông ra chào tôi, nhưng thấy tôi quá kém thú vị, nó cũng vội bò đi về hướng cửa sổ.

Hướng cửa sổ: nhìn ra là nhà số 6A, thẳng một mạch. Với một ống nhòm, ta thậm chí có thể xem được hàng xóm đang đọc truyện gì trong căn phòng bên kia. Như thế, liệu có khả năng nào có nhân chứng từ bên ấy? Nhưng hy vọng của tôi mau chóng tiêu tán bởi loại kính này chỉ nhìn được từ bên trong ra. Điều kỳ lạ duy nhất là cửa sổ mới và xem ra là thứ đồ sáng láng nhất trong toàn thể ngôi nhà. Các chậu cây cũng được chăm tưới đều đặn, ngược hẳn với số phận các đồng loại bên phía nhà chính. Một ý nghĩ kỳ lạ bừng lên, kéo tôi trở lại thềm cửa. Cái khóa nhà bếp chính là điều mà tôi hơi ngờ ngợ từ đầu. Trông nó có vẻ kiên cố bất thường: hai lớp khóa, một chốt dưới cũng khóa. Theo bản năng, tôi lục tìm trong căn bếp xem có bí ẩn nào cất giấu, nhưng không thấy gì. Cái nhà bếp này mặc dù cũng bẩn tưởi, nhưng về cấu trúc lại gọn  gàng, các đồ đạc dễ nhìn. 

Có thể nào có một người vẫn từng đến đây? Tôi nhớ đến ông Sùng. Ông ta nói, thỉnh thoảng lại chạy qua giúp bà Lường cái nọ cái kia. 

Có một thứ tôi không tìm thấy, đó là thùng gạo. Chắc gạo đã dùng hết. Tôi trở lại nhà chính, xem lại cái thùng rác nhựa sạch sẽ ở góc tường, nó có dính vài hạt gạo. Tôi đã nhầm: chính cái này mới là thùng đựng gạo. Nhưng tại sao lại phải để bên này?

Trí não của tôi "chạy" ngay về phía một câu hỏi mà tôi đã ghi bằng bút đỏ trong sổ cá nhân: liệu bà Lường mắc những chứng bệnh tâm thần gì? Nếu trong đám giấy tờ và ảnh kia có hồ sơ khám chữa bệnh, chúng ta sẽ có những hướng suy luận cụ thể hơn. Nhưng tôi lờ mờ đoán rằng bà bị một hội chứng gọi là Social Phobia tức bệnh sợ xã hội. Bây giờ chúng ta sẽ hình dung hai căn phòng này như một cái hang chuột chũi: càng về phía cửa sổ nhà bếp mọi thứ càng gọn gàng sáng láng hơn và ngược lại, phía chỗ bà nằm nghỉ ngơi, lại là nơi tích tụ đồ đạc. Nó giống như một pháo đài phòng thủ, chính là bởi một trong số các hội chứng tâm lý của bà ấy. 

Sợ hãi, nhưng quá cô đơn, bà ấy vẫn phải giao tiếp với kẻ khác. Con đường duy nhất là chửi bới.

Chửi bới cho kiệt ngày cùng tháng. Nhưng vẫn không có ai thèm đáp lại mình. Tất cả những người khác đều dửng dưng, không muốn dây dưa với một con mụ tâm thần. 

Cái chết của bà hẳn có nhiều ẩn tình khác, chắc chắn không thể đơn giản rằng chỉ vì người ta ghét bà ấy. 

Tôi trở lại con đường hành lang. Xem qua một loạt các căn hộ đóng kín. Họ dùng chung một cáp truyền hình và Internet. Những sợi dây mạng bện vào nhau rồi chia ra các ngả, mỗi sợi đi về một gia đình. Chỉ trừ bà Lường. Chỉ mình bà bị cô lập. Tôi rùng mình bởi một ý nghĩ khó nắm bắt, thế rồi lại liên tưởng đến một cuốn truyện trinh thám mà mẹ tôi từng yêu thích: Án Mạng Trên Tàu Tốc Hành Phương Đông. Trong tác phẩm ấy, tất cả những người khách đã hiệp lực giết một nạn nhân.

Tôi chụp vài tấm ảnh. Các cửa nhà còn mới và hóa ra mỗi nhà lại có chiều ngang khác nhau, chứ không đồng đều như ấn tượng ban đầu. Tôi lại lượn xuống tầng hai, dạo qua xem lại ban công sân sau. Tôi nghĩ chẳng còn gì nhiều để xem xét. Nhưng tôi cũng phần nào hiểu ra sự non nớt của mình. Hiện trường trong thực tế khác với truyện đọc, khác với cả kiến thức tôi từng học. Rõ ràng tôi cần ông Tư Lãng hoặc các cô chú có kinh nghiệm đi cùng. Nhưng đông người thì quá nguy hiểm, nếu có ai nhiễm virus, gần như toàn bộ cơ quan Công an huyện đảo sẽ đóng băng.  

Tôi đi dọc hành lang tầng hai lần cuối cùng. Dù sao thì chiều cũng chưa muộn. Tôi nghĩ xong việc tôi sẽ về nhà, tắm rửa như chưa bao giờ được tắm rửa. Thế nhưng chính vào lúc ấy, tôi nhận ra có một căn nhà không hề khóa cửa.

Bài viết đầu tiên chào tháng 10

Báo chí nước nhà và tôi có một mối quan hệ trên tình bạn dưới tình yêu nhưng mà lại còn part-time. Chúng tôi thường gặp nhau vào một số thời điểm, tôi thường là người được mời, làm vedette kiểu một người trẻ thế hệ mới có thể đại diện cho một lãnh vực gì đó, cùng mấy bạn văn nổi trội khác. Vấn đề là họ cũng chẳng cần tôi lắm: tôi đâu có năng khiếu kéo view được cho bất kỳ ai. Mối quan hệ ấy hệt như một căn tập thể cũ với người thợ sửa điện của nó. Chúng tôi đến với nhau vì một cái việc cần phải được hoàn thành, chứ không mang lại lợi ích thực thụ.

Trong cuộc sống, các mối quan hệ của chúng ta cũng nhiều khi như thế. Ngay cả thương trường, ngay cả tình yêu. Ta đầy những người không thật sự là bạn, chỉ tìm đến khi cần, nhưng cũng không phải là quá cần, chỉ vì chúng ta là lựa chọn dễ dàng và tiện lợi cho nhau. Không bao giờ thành kẻ thù cho nổi. Trong tiếng Việt, ta có một từ tuyệt vời để tả điều ấy: tình nhân hờ. Hờ nhưng mà quan trọng lắm, nếu khéo nhìn ra giá trị của nó thì sẽ sống ổn. 

Mỗi lần viết tiểu thuyết, vợ tôi là người nhận ra đầu tiên. Vợ tôi thường chuẩn bị cho tôi nước, hoa quả, chủ động cắt giảm việc nhà (lãnh vực mà tôi ở mức senior). Vợ tôi thường ngồi im lặng xem tôi viết và nàng chuyển từ một người ban đầu có nhiệm vụ đọc bản thảo đầu tiên, sang lĩnh vực tuyên truyền: ủng hộ mọi lý lẽ và tin chắc rằng quyển sách đó hay. Cái yêu của nàng đặc biệt đúng đắn, cái yêu của hoà quyện thiếu nữ và của người mẹ. 

Viết tiểu thuyết khác với viết luận. Khi viết luận, người ta tranh đấu với và cho một điều gì đó. Viết luận thì phải lập luận và tát nước qua hai bờ đúng sai. Những kẻ viết luận giỏi và thu hút thường thông minh và lắm nỗi niềm, là người có sự minh mẫn điều khiển được kẻ nổi loạn bên trong, sai bảo hắn đi đúng đường trong một bài luận. Kẻ viết luận thường chống lại một cái gì đấy: sự chống lại kéo đám đông về phe và tạo ra một đám đông khác phe; kết quả ta có hẳn hai đám đông. Với tình trạng của nền xuất bản của chúng ta bây giờ, những nhà biên tập luôn có lựa chọn mới là tìm đến những người có nhiều đám đông vây quanh như vậy để dễ bán sách hơn. Ta lại có một cặp tình nhân hờ mới. 

Nhưng khi cuốn sách đầu tiên được ra đời, người viết luận sẽ đứng trước mấy thử thách không nhỏ. Thứ nhất, cái cảm giác làm cách mạng ban đầu sẽ vơi đi nhiều, nếu cuốn sách thành công về thị trường. Giờ còn gì để chiến đấu nữa? Hoặc ta sẽ đi tiếp con đường vì một cuốn sách thì chưa đủ. Hoặc ta bỗng trở thành người lương thiện. Cả hai đường đều tất yếu dẫn đến những quyển sách khác không thoát được cái ban đầu. Dẫu sao, sự thay đổi bên trong tinh thần sẽ là rất lớn, gần như có cái gì đó đổ vỡ. Người viết luận đến một thời điểm chỉ còn ngôn ngữ là người bạn chân thành bên cạnh. Lúc đó văn chương mới thực sự hiện ra, không phải là lúc đọc sách. 

Người viết luận đi tìm chân lý đúng sai trong luận cứ và luận điểm. Nhưng người viết tiểu thuyết quan tâm đến… giả lý (từ này chắc không có thật, nhưng đã đành). Cái giả lý là cái khoảng nghịch lý tối tăm tất yếu của đời sống sinh động, mà bên trong nó, hay bên cạnh nó, chân lý vẫn sống được nhưng theo một cách luồn lách. Nhưng không có giả thì cũng không bao giờ có chân. Ta thường bực mình với nội dung self-help không phải vì nó sai, mà vì nó… quá đúng. Đúng như thế thì còn nói làm gì nữa. Đời ngoài cái thật, cái thực chiến còn phải có cái giả. Cái giả cũng phải chỉnh tề và trang trọng chứ. Tiểu thuyết phát hiện ra giả lý cũng có giá trị, ta chỉ có thể cười và bao dung với nó thôi, và đôi khi nhìn chính xác vào nó, dụng công làm nó đẹp hơn. Nhìn chung, người viết luận đấm thẳng vào mặt vấn đề, trong khi người viết tiểu thuyết - nếu có vấn đề (vì không phải lúc nào cũng cứ phải có vấn đề gì đó mới viết) - thì sẽ chơi khăm  hoặc bảo ban nó theo cách của một người già.

Người viết luận tách hoặc bị tách khuôn mặt và tiếng nói khỏi câu chữ, một điều cần thiết và lành mạnh. Nhưng viết tiểu thuyết thì khác, câu chữ phải gồm khuôn mặt và lời nói của anh ta, theo một cách nào đấy. Mỗi kiểu có một cái dở. Nhưng với tiểu thuyết, ta phải sống nhiều hơn những bài luận, phải đủ khả năng lý giải được những cay đắng đã qua một cách thản nhiên, phải cố gắng dàn xếp, cư xử công bằng với tất cả trừ cái tôi cá nhân. Câu chữ của tiểu thuyết là câu chữ của văn chương, ngoài tính thông tin, nó phải có năng lực ngồi chờ, giống như những người đến sớm trước nhất của một cuộc hẹn lớn, vì nó coi độc giả là những người bạn và nó cần tình bạn.

Khi vợ chồng tôi dọn về căn nhà mới, tôi nhận ra ở đâu có gia đình mình thì ở đó có thiên đường. Đấy chính là ngôi nhà bay lên trong những giấc mơ tuổi nhỏ. Vợ tôi mua đủ các loại dầu gội, nước rửa chén, đổ đầy nước giặt vào chai lọ, sắp xếp mấy lọ thuỷ tinh mới đựng bột canh, hạt nêm. Chúng tôi trồng khoai lang ngoài ban công. Mầm khoai kéo lên bí mật và kiêu hãnh, nhưng không bất hợp tác như trường hợp giá đỗ. À thì mày rồi cũng mất đời trong răng chuột. Chúng tôi dọn vợi những thứ linh tinh mua được trong các blackfriday mà Trung Quốc sáng tạo ra: máy gãi lưng, cây lau nhà bằng tay… Vứt đi già nửa. Mặc dù vậy, tôi vẫn rất ngưỡng mộ những phép màu vô dụng ấy mà suýt tôi viết thành một câu chuyện thiếu nhi. Nước thấm vào tường trong những trận mưa tháng tám khiến tấm giấy A0 đã dán lên trước đó hãy còn phải chờ được bóc ra lần nữa, trước khi trở thành một storyboard đúng theo đam mê của đời nó. 

Những tờ giấy màu loại có thể dán được đã được chuẩn bị để tôi viết các nhịp truyện lên đấy, theo đúng sáu hồi. Một nồi khoai xương reo trong bếp đòi được quan tâm, hơi khói xua con thạch sùng bỏ chạy. Máy tăng áp nước (trên tầng cao các nhà tập thể) rin rít khó chịu vì chiếc tủ lạnh thi thoảng ợ hơi. Nhưng con mèo đi tuần xung quanh lại không thấy vấn đề gì. Nó không hài lòng với cảnh an nhàn chán chường của cõi Đào nguyên nên chui thử vào gầm sofa, ở chỗ đó: một chú kiến gian dối phao thông tin ẩu khiến cả đám chạy loạn xạ. Đuôi của đàn kiến lao lên chỗ bàn của tôi ngồi đúng lúc tôi đang nghĩ đến cách để mở đầu câu chuyện. Kiến ơi, hãy chờ ta.

Khi viết tiểu thuyết, ta vừa nhớ đến người đọc, lại phải vừa quên họ. Vừa nhớ lời khen của quyển trước, lại vừa đánh song đánh nga mường tượng ra những bạn đọc mới. Thông điệp phải hợp thời nhưng phải đi xa hơn thời: nó cũng nên phản biện những điều sắp được xã hội phản biện. Đồng thời, ta phải đủ hài hước. Nhân vật trong truyện thì cần ăn nói cộc lốc một chút, vì người Việt ta họ như vậy. Tốt nhất nếu có đối thoại thì một người phải nói chuẩn chỉnh, rất dài và một người hay nói cộc. Kẻ nói chuẩn chỉnh thường là kẻ nhiều manh tâm, còn kẻ nói cộc thì là người tốt, nhưng người tốt đó là một kẻ khó chịu. Viết tiểu thuyết ở Việt Nam, nhất là ngồi giữa thủ đô ngàn năm văn hiến, ta dễ quên đi rằng đất nước mình quá đa dạng, quá nhiều cộng đồng, nhóm người, văn hoá. Ở một số nơi, thơ không hề tồn tại, tiếng nói của dân tộc ấy đã là thơ rồi. Đại chúng là cụm từ dành cho độc giả Hà Nội và Sài Gòn mà thôi.

Tôi nói với vợ tôi rằng chúng ta cần một bí mật mà đến cuối truyện mới được giải đáp. Nhưng ngoài trời cứ mưa mãi, mưa mãi. Khối lạnh sừng sững tiến vào cửa nhà như một tay thợ sửa bình ga cau có. Nồi khoai xương và máy tăng áp ngừng kêu. Trời cho một khoảng dừng. 

Khi viết, ta thường có một hình ảnh kết nối sâu thẳm với bên trong: hình ảnh đó đặc biệt ở chỗ nó không có đường để tìm thấy bằng giác quan thông thường. Nó trực tiếp nằm ở khu vực não bộ giống như một con ông cháu cha trên trung ương và giác quan không có tác dụng gì. Ta không biết nó là gì: ta thường thấy nó trong mơ và ta được nó ban cho một cảm giác hạnh phúc. Khi thì ta thấy nó thân thuộc như một quãng đường tuổi thơ, khi ta thấy nó là một cảnh xa lạ. Khi viết, tôi  nghĩ đến một cành cây ướt đẫm buồn bã dưới mưa lập thu, cành cây ấy theo nếp run của nó, kéo nhũn thời gian xung quanh và ta thấy thì giờ cũng có thể bốc hơi như nước quanh nó. 

Trong căn nhà và trong tình yêu, tôi thấy hạnh phúc. Nhưng cuốn tiểu thuyết nhất định phải bắt đầu bằng tình yêu - thứ đã vắng bóng quá lâu ở văn học ta, nơi đã nhiều tổn thương, ma quỷ, kỳ án và hằn học.

Tôi mới bắt đầu gỡ tấm phông giấy A0 xuống, cuộn nó lại. Trang giấy trắng hiện lên hình ảnh một nơi hẹn hò. Một đôi tình nhân hờ. Người con gái nhỏ bé, gầy quắt, khôn lanh, xinh đẹp yêu một người đàn ông có tuổi. Nhưng lại không phải vì tiền, mà là vì ông có thể giúp cô về chuyên môn sổ sách kế toán, cô này con nhà danh giá, nhưng làm ở một nơi sản xuất thực phẩm chức năng. Người đàn ông - đã trải qua quá nhiều vinh nhục - mở lòng với tình cảm ấy, không hẳn quá yêu, không thấy hấp dẫn về tình dục mà chỉ mến cái thân hình yếu đuối mà thú vị. Đôi tình nhân hờ ấy chỉ gặp nhau mỗi tháng một lần, họ không bao giờ đến muộn, tôn trọng thời gian của nhau. Họ đã kịp yêu nhau trước khi câu chuyện đích thực mà tôi định kể bắt đầu. 

Đức Anh Kostroma

Màu trắng như vì sao cúi đầu ngủ yên

Tiến Bộ là một quán rượu. Hà Nội đã không còn một quán rượu đúng nghĩa nào (tức là không tính đến những hàng ăn và bia hơi bán kèm rượu, hay quán bar theo kiểu phương Tây chỉ thích hợp với một nhóm người ngoại quốc). Bốn quán một thời được gọi đùa là Tứ trấn Thăng Long, một ở 27 Tạm Thương, một ở số 8 Thợ Nhuộm, một ở số 123 Nguyễn Khuyến và chiếc cuối cùng thì người cho rằng ở số 13 Lê Duẩn, còn người thì tin  nhất định nó là cafe Cuối Ngõ ở quận Cầu Giấy. Trước đây chúng giống nhau đều chằn chặn ở chỗ: đều là nhà cửa thấp bé, có phần tồi tàn, nhà vệ sinh dùng chung trong các khu nhà tập thể kiểu thập niên 1970, chủ quán thường là già cả và thực khách chủ yếu là những người đã quen mặt, say xỉn thường xuyên. Giờ đây thì chúng còn có một điểm chung mới: đều đã đóng cửa bởi không thể kinh doanh nổi với món đồ uống chết người mà rẻ tiền mang tên “rượu ta”.

Bây giờ thì chỉ còn đúng một quán, vốn trước kia xếp hạng B, giờ đã vươn lên làm cây cao bóng cả, mang tên Tiệm Tiến Bộ. Nếu như các quán cafe luôn sôi động những con người trẻ tuổi, ở quán rượu truyền thống ta chỉ thấy những người trung niên sống hoài niệm.  Hoặc đến để trốn đời, hoặc đến để tìm đời. Tôi thuộc vào số ít những hạng người ít tuổi nhưng tập tành làm nghệ sỹ phiêu diêu trong men lá. Và tôi thì đến để tìm đời: nếu chịu khó nhúng mình vào trong khói cay của Tiến Bộ, ta sẽ có hàng loạt nhân vật cho văn học. Ở tuổi của chúng tôi, trở thành nhà văn đồng nghĩa với việc trở thành Haruki Murakami, tức là sống ở quán xá, nhìn tất cả mọi người theo những bản sắc cá nhân, chứ không phải trong tổ chức đời sống của họ.

Nằm trong một phố cụt mang tên Lý Văn Phức, nơi mà chỉ cần đi bộ vài bước là đến sân vận động Hàng Đẫy, quán nằm lọt thỏm giữa khói nghi ngút của một phố đồ nướng kiểu trung hoa.  Tiến Bộ được đặt tên theo nhà máy in Tiến Bộ, một trong những nhà máy in giàu truyền thống ở Hà Nội sau khi Việt Nam thống nhất đất nước. Nhưng trước đó nó có một cái tên dài và avant-garde hơn: “Tương lai văn hoá văn nghệ nước nhà sẽ đi về đâu?”. Câu hỏi mỉa mai này trong suốt một năm trời đã khiến cho thực khách không nhớ nổi, và cũng làm phiền lòng đại diện chính quyền địa phương. Sau đó, quán rút gọn tên còn “Tương lai”, trước khi đổi sang “tiến bộ”. Với ý nghĩa tích cực là hướng về phía trước, đã đạt những thành tựu nhất định trên con đường hướng về phía trước xán lạn, cụm từ “tiến bộ” là một tính từ phổ biến của giai đoạn bao cấp. Khi Tiến Bộ ra đời, nó nhanh chóng trở thành động từ. Đừng lấy làm lạ nếu như bạn của bạn nhắn tin cộc lốc: “Tiến Bộ rồi nhé!” - thì không phải là đang động viên bạn đâu. Nó chỉ có nghĩa anh ta đang rủ bạn đi thi đấu tửu lượng tại Tiến Bộ. Nhưng “tiến bộ” không phải là thứ duy nhất được đem đến từ quá khứ: toàn bộ món ăn ở đây gợi nhớ những năm bao cấp, gồm khoai tây cả vỏ, phồng tôm chiên đắp thêm một chút pa tê, và  dưa ngâm muối với tóp mỡ…

Khi hoàng hôn đổ, bắt đầu người người tấp nập đến. Hôm nay đông hơn thường lệ vì đã có tin đồn loang ra từ khắp các nhóm chat kín. Hoàng Trinh - người chủ già của một trong bốn tiệm rượu nổi tiếng nhất Hà Nội đã xuất hiện, sau ngót năm năm rượu phố Tạm Thương đóng cửa. Một người bà lão bình thường, người nhỏ nhắn, sắc sảo và điềm tĩnh, là thần tượng của rất nhiều tửu khách ở Hà Nội.

“Anh không đi đón bà Trinh à?”

Tôi hỏi chủ quán, người còn đang mải ngắm đôi giày mới mua. Anh ta là một tiến sỹ ngành nhân học, có bằng cấp giá trị ở cả Việt Nam và Trung Hoa. Năm 2015, chúng tôi quen nhau vì chung một mối quan tâm hết sức ngựa non háu đá về các dân tộc xuyên biên giới. Anh cũng đã xuất bản được một vài nghiên cứu nho nhỏ với cụm từ khoá “giới tính tôn giáo”. Sau sáu năm trong vai nhà quản lý khoa học mẫn cán, tức làm những công việc hành chính và đốc công ở thư viện của viện nghiên cứu, đời anh chỉ còn quán rượu này làm ý nghĩa chính. Chẳng còn đề tài nào nữa ngoài sự thoả hiệp với cơm áo. Những người đến đây cũng giống như anh, thất bại ở lưng chừng, không chịu xuống chân núi, nhưng cũng không chịu leo lên. Họ đều là dân văn nghệ hoặc trí thức. 

“Tao cũng định nhưng mà bà ấy bảo sẽ tự đi”.

“Điên à mà tự đi? Từ Tạm Thương đến đây là gần mười cây số. Bà ấy đi một mình kiểu gì?”

“Có tám cây số thôi” - Chủ quán - tên Trung - cười mỉa, rồi lại gần bàn của tôi.

Tôi kéo ghế cho y. Thế là Phương - bạn rượu với tôi -có thêm  một thính giả. Phương là một gã rất thông minh: dường như trong đầu gã luôn có một bọn đua xe phân khối lớn. Một kiểu thông minh chỉ mang lại phiền toái, lắm khi cả nhục nhã cho thân chủ. Ngồi với Phương nghĩa là ngồi với hai người: một là thân xác đẫm rượu của hắn và hai là lý tưởng của hắn, ngồi ngay cạnh. Không biết ai say ai tỉnh

Phương mới xong bài thuyết trình về “chiến tranh và du lịch”, nhưng nhất định chưa đủ, còn kéo tôi đến quán rượu để nói tiếp. Mười năm, cuộc đời nghiên cứu của Phương xoay quanh bốn chữ “di sản đen tối”. Tôi theo dõi từ rất lâu, trong đám khách uống rượu, nhiều người có thể đi vào văn học, nhưng đứng đầu hàng, dẫn lối trước nhất, chắc là Phương. Là con trai của một giáo sư đầu ngành, anh yêu nước một cách cực đoan và đổ toàn bộ tuổi trẻ của mình vào rượu. Một gã trai Hà Nội đích thực, lánh mặt rất nhanh khỏi các cuộc đua chen, anh tự gọi mình là Hoàng trong cuốn tiểu thuyết “Cơ hội của chúa” (Nguyễn Việt Hà). Bài thuyết trình của Phương còn tiếp tục trong khoảng ba mươi phút thì đi đến chỗ tranh cãi. Chủ quán Trung cho rằng đã có thời người Việt Nam không hề ghét phát xít, bằng chứng là có mấy số báo trước năm 1945 có những lời lẽ ủng hộ Hitler - người đang cũng đánh Pháp như chúng ta. Đại loại như vậy, họ luôn tranh cãi về lịch sử. Những chuyện vụn vặt mà gai góc như thế làm cho mấy nỗi lo cơm áo hằng ngày trôi tuột đi theo hơi rượu.

Tiếng cười của tôi cứ bị dứt dần khỏi tai, vì phố ngoài kia đã ồn thêm, nhưng còn vì rượu đã bốc lên gáy. Tôi bắt đầu chào hỏi nhiều hơn những bàn ghế xung quanh. Trong một giây phút nào đó, tôi tự nhiên cảm thấy hạnh phúc vì đã quen biết họ, những người bạn của tôi, những người chẳng bao giờ cho chuyện gì là quan trọng, kể cả cuộc đời họ lẫn người thân yêu của họ.  Họ cần những tụ điểm, không đắt đỏ, không ồn ào theo kiểu các beer club, nhưng chấp nhận được con người thứ hai của họ khi buông bỏ những hào quang của nghệ thuật, của mũ áo, trở về với một cuộc uống rượu bản năng, say sưa mà không bị ai nhòm ngó, đánh giá. Tất cả họ đều quen biết nhau, nhưng không phải bằng vị thế của họ bên ngoài xã hội, mà bằng cái hô ứng trong tâm hồn nhau giữa những người mê rượu.

 Đây là tôi

Hạnh phúc nhất là khi đã có những người phụ nữ đầu tiên của buổi tối hôm nay. Chị đã bốn mươi tuổi, và rất đẹp. Hôm nay chị đi cùng một người đàn ông khác, một người luôn lặng lẽ ở một góc có thể uống một mình mà không nói gì,  hoặc cất giọng nhỏ nhẹ nhưng phóng khoáng, mà từ lâu tôi đã biết đó là con trai của nhà văn Nguyễn huy Thiệp. Chúng tôi chúc nhau sức khoẻ và uống hết thêm nửa chai rượu trắng nữa, trước khi chị hỏi một câu mà tôi không trả lời được ngay: “bà Trinh vẫn chưa đến à?”. Có một tiếng văng vẳng từ góc bàn khác: “ai gọi cô Trinh xem cô có đi được không, hay cần ai đón không”. “Chắc đang kẹt xe”. Đại loại như vậy.

Khi đèn lên, quán nhìn tựa như một không gian nghệ thuật dành cho những người ồn ào. Nhưng không phải phải là nơi trưng bày nghệ thuật: chính nó là tác phẩm nghệ thuật cao cấp nhất ở mức độ tổng thể. Hai mảng màu xanh sẫm và xám sáng bao phủ toàn bộ không gian, thoạt đầu nhìn có vẻ như không theo một quy luật nào, nhưng khi kết nối các đường viền uống lượn phân cách giữa chúng, người ta được một nét liền quệt qua tất cả các mặt phẳng, như thể được vẽ bằng một cây bút chì khổng lồ duy nhất tạo cảm giác như ấn tượng bẻ cong không-thời gian. Giữa gian phòng tầng một:  bốn chiếc bàn gỗ mun trơ trọi nằm chính giữa, sáu ghế ngồi, không đặt bất cứ vật thể nào lên phía trên. Vây quanh nó là một dãy dài những tờ nhạc của thập niên 1960, thời kì nước tôi vẫn gọi là Mỹ Nguỵ. Tất cả được thể hiện với độ tương phản rất cao và bóng rực một cách kỳ khôi, tựa như sống dậy từ phim Noir. Bước chân vào đây, tưởng như đã đi cách Hà Nội rất xa. Đấy là không khí mà các quán rượu cũ không có được.

Tôi bắt đầu thấy các bàn đã đổi chỗ khá nhiều. Bàn của Duy - một người làm việc tại Ban quản lý phố Cổ - gồm Duy và hai cô gái nữa. Cô Ngọc mới hơn ba mươi đã mang thân hình của một mụ nạ dòng lúc nào cũng như vừa nuốt nhầm mấy viên Seduxen, luôn tự hào về việc vượt qua vẻ ngoài xấu xí của mình bằng cách thức rất độc đáo là nói chuyện tục tĩu, khêu gợi và lên giường với bất cứ tay quáng gà nào. Cô thứ hai tên Hải, ở  cùng căn hộ nhỏ của Ngọc. Ngọc hào hứng kể rằng cô bạn cùng phòng mới của ả vừa mới bỏ ra ngoài tự lập. Thưa biết cái nhân sinh quan kiểu ai cũng có thể là người tình của ai khác từ miệng cô bạn, Duy ban đầu chẳng quan tâm lắm. Thế nhưng Duy, cũng giống như nhiều đàn ông lắm tiền (và yêu văn hoá) khác, yêu Hải từ lần đầu trông thấy. Ngồi trong không khí giai gái, tục tằn mà Ngọc cùng mấy cuộc gọi mạng của cô ta tạo ra, Hải như một cốc nước mát lành. Nàng yếu ớt, mềm nhũn, run rẩy như vừa được vớt lên từ một thuyền đắm.

Nhưng không hiểu sao Hải đã đến bàn của hai anh hoạ sĩ. Điều đó kéo theo Duy - với sự sốt ruột - tìm cách sang theo. Tình hình có vẻ căng thẳng. Tôi đã bắt đầu mệt và cần ngồi dựa vào tường. Rất ngẫu nhiên một giai điệu trong vỏ não dẫn tôi đến một hồi tưởng ngày xưa. Hồi còn nhỏ tôi đã từng mơ sống trong một căn nhà có khả năng bay lên. Chỉ có tôi với vài người bạn thân của tôi. Trong căn nhà bay, chúng tôi tách biệt với thế giới: chúng tôi có đủ lương thực cho mười năm. Một túi gạo và thịt không đáy. Xà phòng và dầu gội hữu hạn nhưng đủ cho cả đời. Một tình cảm kì quái dâng trào trong tôi, hệt như lúc người ta phát hiện ra một món đồ tưởng mất. Những người Hà Nội uống rượu là vì đó là cổng thời gian đưa họ đến thẳng quá khứ bùng nhùng của một thành phố biến đổi rất mau theo năm tháng. Uống để làm chùng những dây nối với xã hội và làm căng mảnh chỉ nối mình ngày xưa.

Rượu Việt Nam ngấm nhanh vào cơ thể, nhưng không khiến người ta chuếnh choáng, mà tạo ra một trạng thái lơ lửng kéo dài. Rượu thắp lên những mơ tưởng cũ, làm dậy về những tình cảm khuất chìm của dĩ vãng, và đánh tan những kỷ niệm vào với thực tại. Khi hoàng hôn buông xuống cũng là lúc tinh thần của người mê rượu bắt đầu đi lên. Còn cả một buổi tối dài trước mắt, và cái ban ngày hối hả kia đã nằm lại ở sau lưng. Chính vì vậy, tửu khách nào uống rượu từ chừng gần bốn giờ chiều, không tránh khỏi sẽ quá chén đến tối muộn, nhất là khi gặp phải người bạn hợp tâm hợp tính. Chúng tôi chính là một ví dụ ngày hôm đó. Bàn đằng sau thì đã ôm đàn, trong nhóm này có một tay trống từng chơi cho band Bức Tường. Ở bàn bên trái, những “thanh niên mãi mãi” đã cập bến. Họ thuộc độ tuổi sinh năm 1980, nhưng  không chịu già đi. Vì những trận say nửa đời người làm người ta quên cả cách để già. Như được lập trình, không Nirvana thì cũng Scorpion, ai cũng gầm gào bằng thanh quản của kỷ niệm cũ. Quên mất tuổi đời. Và quên mất rằng thật ra chẳng có gì đáng để gầm gào.  Một người trong số đó - người chơi guitar acoustic giỏi nhất - đã từng dành quãng đời tuổi trẻ của mình ở trong tù. Còn người chơi đàn classic khá nhất thì lại là tay trống lừng danh của ban nhạc Bức Tường, nghệ danh Bình Bát.

Được kì vọng sẽ trở thành màu sắc tươi vui của buổi tối hôm nay, Hải rụt rè cầm đàn lên. Nàng chuyển động nhẹ nhàng, ánh đèn rưới lên mái tóc xoăn nâu vàng một thứ mật óng ả. Ngọc hát tốt, có thể xử lý nhuần nhuyễn một ca khúc ngay khi nó vừa đến tai, có thể nhả chữ buông lơi, có thể nức nở da diết... Âm thanh của nàng như những chiếc thẻ tre đan nối, từng chữ một gãy gọn, độc lập nhưng liền mạch trong một chất giọng mảnh mai. Một giọng hát như thể nuốt những luồng hơi thừa thãi vào, và chỉ còn lại bề mặt ca từ tinh lọc. Nàng khác biệt. Chỉ có điều… nhà hàng xóm đã đến gõ cửa, yêu cầu chúng tôi thu gọn âm lượng: “Này các ông nghệ sĩ, để cho cháu nhà tôi ngủ”.

Bà Trinh vẫn chưa đến. Chúng tôi đã quên cả sự sốt ruột. Rốt cục chúng tôi hình như đang đợi godot. Mà tình trạng này diễn ra từ rất lâu rồi, trong đời chúng tôi.

Phương đã ngà say và bắt đầu nói về cái chết. Cái mực thước khoa học của anh bây giờ được thay vào bằng phong thái cuồng dại của một kẻ muốn tử vì đạo. Nhưng đạo nào thì tôi không rõ. Có thể Phương muốn chết trên thân thể một người khác, anh ta nói vậy, hoặc muốn chết vì đánh nhau với một người Hàn Quốc. Không hiểu sao Phương rất quả quyết rằng sự chết sẽ đến với anh ta như vậy. Mỗi lần Phương nói, Trung đều cười sặc sụa. Và cười thật lớn. Cười rung động. Hồn nhiên, vô tư, gần như đần độn. Trung chưa quên mình là một chủ quán.

Đám hoạ sĩ không chịu nổi Duy. Khi tôi bước sang để kéo anh về, không mấy ai quan tâm đến tôi. Coi như tôi tìm được một chỗ ngồi mới, khỏi cuộc đụng độ vô nghĩa của Trung và Phương.

Trông Duy chơi đàn thì cứ như một kẻ tâm thần trợn trừng đang giết kiến liên tục trong nhiều giờ liền, và vào lúc ít ai ngờ nhất, anh bước lùi một đoạn dài theo bước nửa cung một, với tốc độ dệt vải lanh, những âm thanh cứ xô lệch về phía nhau, nhúm lại trước khi dội về đích đến cuối cùng: âm chủ. Một niềm xúc động không rõ nguồn gốc bật trào lên trong Duy, và cụ thể hoá bằng tiếng ợ hơi mà tôi ngửi thấy cả mùi bia Đức của buổi trưa nay. Rồi tất cả cùng đồng thanh. Tất nhiên, phải có một bài hát ở Việt Nam mới có thể khiến tất cả cùng đồng thanh hát, với đầy đủ những cảm xúc, khát khao, xen lẫn cả dục vọng; bài Cây Đàn Chapi của nhạc sĩ Trần Tiến, có những câu như: “Ai yêu tự do, yêu rừng xanh thì lên núi nghe đàn”. Đấy dường như là mặt nước phản chiếu ước mơ thầm kín của một thế hệ, đòi vượt thoát, trong một Việt Nam hướng ra các giá trị toàn cầu, bằng một nỗi tò mò rất trẻ thơ.

Hiện ra trong đêm tối, cái bóng của bà Trinh lững thững, rồi chậm lại, rồi đứng hẳn dưới gốc cây si già - cái cây đã choán ở cửa quán, từ lâu đã được cho rằng là vật cản kinh tế của quán. Không ai bảo ai, tất cả dừng đàn, dừng cuộc rượu. Người cả đời không rời phố Cổ Hà Nội, cuối cùng cũng đã đến đây. Bà đã vượt qua quãng đường mười, à không, tám cây số. Hoàn toàn bằng đi bộ, để đứng đây, cô đơn trước cánh cửa bóng loáng của một tiệm rượu kiểu mới, nhưng vẫn khách cũ, và vẫn rồi sẽ đóng cửa. Bà không biết lái xe, và không yêu cầu con cái - những người đã tách khỏi cuộc đời rượu chè - đưa bà đi đâu. Tất cả chúng tôi đều ra đón bà

Và bà có vẻ rất dễ chịu khi gặp lại tôi. Bằng quai hàm đã móm mém, bà nói câu gì cũng như dí dủm, nhưng lại nói rất chính xác về tôi: “Hát bài Mùa Thu Trắng rất ổn. Ai lần đầu nghe cũng thích”. Không ai nhớ được việc tôi đã hát bài Mùa Thu Trắng, có thể tôi đã từng hát hay hơn Hải, cho đến khi chính thức mất giọng do rượu tàn phá. Bà nhận ra từng người, thăm hỏi họ như những đứa cháu họ xa nhà. Câu hỏi chủ yếu là mọi người đã đến đời vợ thứ mấy? Bà bắt đầu gay gắt một chút khi tranh luận với Trung về mô hình hoạt động ở quán rượu. Đối với bà, một quán rượu tốt và có thể duy trì được trên hai mươi năm, luôn đến từ việc cắt giảm những thứ không cần thiết. Bàn ghế không được quá lớn, và không được quá mới, sao cho khách phải nhìn chén rượu và đồng thời thấy cả đôi chân mình trên mặt đất nhiều rác rưởi. Cũng đừng kì vọng nhiều vào đồ ăn: người ta đến quán rượu không phải để ăn. Và chủ quán phải cục mịch. Tôi không hiểu lắm chữ “cục mịch” là gì, nếu “cục mịch” là cãi nhau với khách, thì chắc Trung đang làm rất tốt, ở một quán mới. Giọng bà Trinh hào hứng hẳn khi “truyền dạy” những kinh nghiệm ấy, mọi người đều gật đầu lia lịa - có lẽ vì say sưa nhiều hơn vì hợp lí.

Riêng Trung sau cùng đã hưởng ứng, nói rất to: “Hôm nay cô Trinh là thượng khách. Cháu mời tất cả các bàn hôm nay, hoàn toàn miễn phí. Trung này tuyên bố chính thức”.

Bà Trinh không uống một giọt rượu nào từ thưở thiếu nữ. Không một ai trong gia đình bà có thói quen dùng hay nấu rượu. Nhưng hôm nay bà sẽ phá lệ chăng? Sự nghiệp phụng sự những đàn ông phố cổ say mất đời đã kết thúc. Giờ đây cái lời tuyên thệ chủ quán rượu không được say, đâu còn ý nghĩa gì. Nhưng trong ký ức đẫm cồn của tôi, dường như bà Trinh chỉ ngửi rượu chứ không uống. Bà cũng không nhận xét gì: đó là một con người tuyệt đối không biết gì về rượu, mà chỉ đơn giản là hiểu những người say rượu. Nhưng bà hạnh phúc.

Tuyên bố chính thức thứ hai của Trung đó là: hôm nay Trung sẽ đưa bà Trinh về đến nơi. Nhưng tất nhiên, nếu là tôi, thì sao nhỉ? Tôi sẽ không lên xe của một người uống rượu. Bà Trinh  cũng vậy, bà không bao giờ đi được taxi hay xe ôm, tức là không phải xe của những người con cháu. Tuyên bố không thành hiện thực. Mọi tống tiễn kia đều trật nhịp: với kỹ năng hai mươi năm thoắt ẩn thoắt hiện trong những đôi mắt ngà say, cụ bà nhỏ bé đã lướt đi rất nhanh trong vùng sẫm tối và ẩm ướt của con phố cụt bỏ quên.

Tôi không nhớ phần còn lại của đêm hôm ấy. Sáng hôm sau, tôi thức dậy một mình, vây quanh tôi là bốn bức tường xanh của Tiến Bộ. Một chút nắng đã le lói ngoài cửa. Và khi tôi mở cửa, đứa bé con chủ nhà bắt đầu đi học. Nó khoanh tay chào tôi.

Đức Anh

(Đã đăng Viết và Đọc chuyên đề mùa hạ 2021)

1. 

Vào đầu tháng ba năm ấy, tôi mất đi Xuân, người vợ của mình. Đó là vì một vụ hoả hoạn.

Và mãi tận cuối tháng tám năm ấy, tôi mới cho phép nỗi đau của mình, cùng những gì giả vờ nhất và chân thực nhất của nó, lui gót. Tôi bắt đầu kết thúc trạng thái đối phó với những kẻ lăm le động viên, những kẻ lúc nào cũng mang ánh mắt thương cảm lạc quan đến và tạo cho tôi cảm giác tôi đang giả vờ tuyệt vọng. Khi tôi thức dậy thì đã tà chiều, tôi dỡ báo giấy bọc kính cửa, mặt tôi trong kính trông như được tạc trên một cái chuông. Ngoài kia có giông, cây cối nghiêng đi trong trận gió điếc. Và nhờ những tia nắng nhút nhát cuối cùng đậu lại, xuyên qua lớp băng dính đã hết chất keo, căn phòng ánh lên một màu cá kho bóng lưỡng. Khung cảnh ấy hút hồn tôi một lúc lâu, tôi kiếm chiếc ghế và đầu tôi chỉ còn hai ý nghĩ: hoặc tôi sẽ chết, hoặc tôi phải sống khác, vì Xuân. Thật ra tôi đã quên rằng lúc nào mà tôi chẳng nghĩ đến những chuyện ấy, nhưng tôi sợ, tôi rất sợ, tôi rất sợ cả hai.

Nhưng những toan tính của tôi đã nhanh chóng phá sản. Gần đêm, khi cuối cùng cảnh trí bên ngoài không còn giấu nổi vẻ thảm hại đã thuộc về bản sắc, tôi leo lên chiếc bàn, nằm mãi mà không ngủ được. Áp tai vào tường, tôi nghe tiếng gầm gừ kiệt sức của máy bơm nhà bên, và xen giữa đó, một người mẹ nào - hoặc Youtube - kể chuyện cho đứa trẻ, đã đến đoạn Cô bé Lọ Lem phải về nhà trước mười hai giờ. Đúng lúc ấy tôi nghe tiếng gõ cửa. Bên ngoài là một gã, trông thư sinh, khuôn mặt nhợt nhạt hợp với màn đêm nhưng lại cao hơn tôi một chút. Tôi nghĩ gã sẽ đứng đó, mãi mãi, góp một chi tiết dường như còn thiếu từ lâu vào vùng tối hiên nhà nếu tôi không hỏi "Anh tìm ai?"

"Anh là Hoàng?"

"Vâng"

"Tôi...tôi..." - Anh ta lúng túng. Nhưng tôi sẵn sàng chờ. Cuối cùng mới bật ra câu thứ hai: "Tôi là Bạch Đàn, tôi là bạn cũ của chị nhà. Đến lúc này thì thật là hơi bất tiện quá nhưng mà tôi muốn thắp cho chị nén nhang". 

Bàn thờ chính và linh cữu của vợ tôi, tôi đã để ở Hà Giang. Khi vào Sài Gòn, tôi chẳng mang theo gì, chỉ một tấm ảnh. Hồi tháng sáu thì tôi quyết định làm một bàn thờ, chẳng thuê thầy cúng kiếng gì đâu. Nhưng tôi vẫn để anh ta vào. 

Một thời gian dài tôi cự tuyệt những bạn bè của Xuân. Nhưng đêm nay đường đột quá. Không kịp gì nữa cho một cuộc chối từ. Vả lại, tôi thấy mệt mỏi, tôi chấp nhận bị hành hạ, tôi sẽ ở yên trong những quấy rối vô biên mà cuộc đời cứ vô tư mang lại. Thế nhưng, trong một giây không yên ả, tôi bỗng chột dạ. Ở đây trong căn phòng tôi trọ, có một người đàn ông, một người bạn của Xuân, tôi chưa từng gặp bao giờ, chưa từng nhìn thấy trong đời.

"Xin lỗi, anh học cùng với vợ tôi, hay là đồng nghiệp ạ?”

Sau khi thắp nhang, chẳng ai mời, gã đó ngồi thụp xuống ghế. Từ đâu đó, có lẽ là từ chiếc quần vải thô khổ quá rộng so với cẳng chân gầy - cái mà đang ngoạm chặt lấy mặt ghế gỗ, tạo ra một ấn tượng thị giác bất an, hoặc từ chiếc áo sơ mi chùng, ướt một mảng cận vai - bốc lên mùi rượu vodka và táo tàu chín nẫu. Gã nhìn trân trân vào hai bàn tay bấu chặt, trông như đang ôm chiếc cột vô hình và thình lình, toàn thân hắn run lên, một thứ động lượng mà truyền qua được cả vào không khí. Tôi đã nhìn rõ mặt hắn, xấu hoắc, không rõ vì tạo hóa cẩu thả hay quá tỉ mỉ, nhưng đôi mắt của hắn thì rất có hồn, nó trong trẻo, sinh động, có sắc thái riêng tư và rồi, một cách kì quặc nào đó, nó làm tôi nhớ đến đôi mắt của Xuân. Cuộc trò chuyện của chúng tôi bắt đầu một cách khó nhọc như thế và cũng phong phú như thế.

Đêm hôm đó tôi đã gặp hắn, hắn là người tình của Xuân, ít nhất theo như hắn thừa nhận. 

Mặc dù tôi, với sự kiên định kiêu bạc của một kẻ đã ở phía cực hữu của tuyệt vọng, đã cố gắng để tuyệt đối không tin và không quan tâm vào bất cứ thêu dệt nào nữa. Và với nỗi sợ hãi cũng như khả năng tự vệ trước những kỷ niệm gai góc, những chuyện buồn vui mà chúng tôi đã từng có mà não trái rất dễ biên tập lại thành một cảnh phim cảm động, minh họa bằng những dẫn lối nham hiểm hướng về hình ảnh nhỏ bé thân thương của vợ tôi, và thậm chí có cả giọng kể nức nở nhấn nhá mà lý trí đã thu thập được trong tuổi nhỏ, để dồn sức lại, một cách lanh lợi, như đã chờ thời cơ từ lâu, như thể đúng là toàn bộ tâm hồn tôi chỉ chờ có giờ phút ấy, để tự đánh gục và đày đọa tôi trong nỗi trống vắng vĩnh viễn của phần đời còn lại, thì tôi đã vờ như lờ đi, coi như đó là chuyện của người khác, của một gã say rượu lạ hoắc vào nhầm nhà.

Nhưng không, bản năng lỗi lạc của tôi về việc phân tích mọi sự, cái thói ham suy tư của tôi - thứ dẫn cuộc đời tôi đi lòng vòng thiếu dứt khoát - trỗi dậy, đã kịp đến trước. Và rồi tôi tự hỏi. Và rồi tôi hoang mang tột bậc. Như một sụp đổ không thể nào cản lại được, tinh thần tôi trượt xuống một dốc dài vô danh. Bởi vì, bởi vì tất cả mọi người tìm đến tôi những tháng ngày qua đều mang theo bản mặt giả vờ lạc quan, nhưng gã trước mặt tôi thì không hề. Gã nói thật, gã không hề giả dối. Và cái ánh tuyệt vọng trong mắt gã, khi thời giờ càng sụt lún vào đêm muộn, càng rõ rệt, ánh lên như trong cơ hội cuối, và nó chạm đến tôi. Nó làm tôi tưởng tượng ra đôi mắt của vợ tôi, trong vụ cháy ấy, ở phút cuối cùng. Tôi lạnh người, và định ôm mặt khốn khổ, nhưng tôi đã không làm như vậy. Tôi lê bàn chân dập nát đến tận cùng của câu chuyện, khi tôi và gã cùng chịu chung một khổ hình trong ngọn lửa đen. Và ngoài trời thì lặng ngắt, một vuông cửa bật nhầm ánh điện đã kịp thu mình. 

Hắn thuộc loại người chắc tính, không biết ăn nói hay đùa cợt. Hắn cũng không hẳn có cuộc đời hạnh phúc: vốn là một chuyên viên quản lí thư viện, hắn có một người vợ và một đứa con gái, nhưng vợ hắn bị khiếm thị do chấn thương ở đầu và đứa con gái chết non. Sau quãng đó đó, hắn mở một canteen trong công ty của vợ tôi. 

“Và sau khi vợ tôi chuyển nơi làm việc, thì anh đi theo à?”

Gã gật đầu, vẫn trong dáng vẻ thú nhận. “Sau đó Xuân nhận ra tôi”.

“Rồi thế nào? Ôm hôn nhau à?” - Tôi định cười mỉm, nhưng nhận ra mình đang thô lỗ. Vợ tôi có thể đang còn ở quanh đây và nghe thấy tôi nói.

“Không, không làm gì cả, không có ôm hôn. Chúng tôi đơn giản chỉ nhận ra nhau. Xuân chưa từng nói với tôi hết một câu, một ý nào, anh ạ. Chỉ có một lần, một lần duy nhất Xuân đi lướt qua người tôi, rất là nhanh, chạm đầu cô ấy vào vai tôi. Còn lại chưa bao giờ chúng tôi ở gần nhau”.

“Nhưng thế mà anh dám nói là vợ tôi ngoại tình với anh?”

“Tôi chưa từng nói Xuân ngoại tình với tôi. Tôi chỉ nói, giữa Xuân và tôi, là tình yêu, anh ạ. Một kiểu tình yêu anh không thể nào biết được đâu. Anh Hoàng, tôi xin lỗi anh thật nhiều, tôi đã làm phiền anh, nhưng hôm nay tôi phải đến. Tôi…”

“Tình yêu kiểu gì cơ? Anh đùa tôi đấy hả?”

“Vâng. Giữa Xuân và tôi, là tình yêu. Hơn tất cả mọi người tôi biết điều đó. Tôi phải biết rõ nó chứ anh. Về tất cả những gì Xuân và tôi dành cho nhau. Nhưng tình yêu đó là bí mật, mãi mãi. Chúng tôi lướt qua nhau, không ai nhận ra tay chúng tôi chạm vào nhau” - Hắn bỗng dưng đổi giọng, tôi bỗng cảm thấy một sức mạnh bí ẩn bất ngờ dậy lên trong kẻ đối diện - “Không ai biết chúng tôi đổi cốc nước cho nhau. Tôi là người khơi lên trước, tôi để lại chiếc cốc trong giỏ xe của cô ấy, và hôm sau thì Xuân đưa tôi chiếc cốc của Xuân. Không ai biết cả anh ạ. Và khi tôi sụp đổ, Xuân ở lại rất muộn, chỉ đứng đấy nhìn tôi, hoặc quanh quất giả như đang làm gì đó. Nhưng Xuân tuyệt nhiên không bao giờ nói gì. Chính vì thế tôi yêu cô ấy, cố ấy cứ dịu dàng nhưng cứ xa lạ mãi, kỳ lạ mãi. Cô ấy không bao giờ vượt khỏi giới hạn. Tôi cũng thế, tôi không chạm vào Xuân ngay cả khi có thể, chúng tôi đã có một thoả thuận ràng buộc chúng tôi đến cuối cuộc đời. Dường như đấy là cách để chúng tôi mãi mãi ở bên nhau, anh có hiểu không? Cho đến khi tôi nhận được tin dữ. Nhưng tôi đã khốn nạn không đến với Xuân lần cuối. Tôi biết anh đau buồn, nhưng tôi cũng thế, phần lớn con người tôi đã chết”.

2.

Hắn tên là Bạch Đàn. Tôi tưởng như đêm ấy là lần cuối cùng tôi gặp kẻ này. Vì một món nợ lớn, hắn trốn chạy, và trong một khoảnh khắc khó kiểm soát, hắn tìm đến chỗ tôi. Khi tỉnh táo nghĩ lại, tôi hiểu rằng hắn muốn đến tìm Xuân, muốn chạy đến với cô ấy, dù cô ấy không còn tồn tại. Ý nghĩ đó làm tôi bao dung hơn. Suýt nữa tôi đã tiến đến một cấp độ đạo đức lạ thường, được đề dẫn bằng chính sự vô đạo phi lý của nỗi tuyệt vọng. Nhưng tôi đã không làm được. 

Đọng lại trong tôi chỉ là sự lợm giọng, sự lợm giọng tuyệt đối, vào mỗi cuối ngày, khi cái máy bơm nhà bên lại keng kéc oán than và bà mẹ bên kia bức tường thất bại trong việc làm mới một câu chuyện cổ tích cũ rích. Trong vài ngày tôi không ăn uống. Nỗi tuyệt vọng đã thành công. Tôi cũng không nghĩ sâu hơn về chuyện của Xuân và Bạch Đàn. Tôi chỉ cần vợ tôi quay trở lại, với cuộc đời tôi. Tôi muốn được sống. Tôi không chịu nổi sự tàn nhẫn của cuộc đời thêm một ngày nào nữa. 

Tôi định tự sát, nhưng hình như giống như mọi kẻ định tự sát, luôn luôn có một thời kỳ trì hoãn dài dằng dặc. Vào thời kỳ ấy, người ta ở ngưỡng của trạng thái phát điên, tức là phấn chấn và hưng cảm lạ thường. Thế rồi sau rất nhiều ngày gặm gối, tôi bỗng nhớ Xuân, tôi nhớ nàng và tôi đã thủ dâm.

Nhưng đen đủi ở chỗ, vừa vào lúc tôi đã có thể nhảy quách xuống cái sân đầy những chậu cây cảnh mất nết, thì Bạch Đàn bỗng tìm đến. 

“Chưa chết à?” - Tôi nghĩ mình đang tự hỏi bản thân nhưng chỉ là vô tình thành ra hỏi Bạch Đàn.

“Chưa. Tôi trả xong nợ rồi. Có người bỏ tiền ra cho tôi”.

Không còn gì trung thực hơn thế. 

Bỗng nhiên ở giữa chúng tôi là một nụ cười vô hình. Thế là rất nhanh, bằng những phương cách giao tế rất đàn ông, chúng tôi uống rượu với nhau. Trong cuộc rượu, Bạch Đàn khẳng định đi khẳng định lại chuyện hắn và vợ tôi cùng chia sẻ một bí mật, mà đến chết cũng không có người thứ ba biết. Nhưng giờ tôi đã biết rồi. Trong cuộc rượu, bỗng dưng tôi nói nhiều bất thường, và những sự nói năng ấy, cứ dẫn tôi về một chỗ nào đấy, nơi dĩ vãng đã sẵn mai phục.

Tôi khóc, tôi thú nhận rằng tôi là một gã bạc nhược. Trước hết tôi không làm ra được nhiều tiền, tuy tôi có ước vọng và cũng biết tính toán cho cuộc sống. Tôi tự nhủ sẽ mua cho nàng một chiếc máy tính mới, nhưng nàng vẫn cứ phải dùng chiếc máy tính cục mịch đã xám một góc màn hình ở cạnh trái. Và vì nàng không thể sinh đẻ, tôi cứ nuôi như nuôi một con nhện, một ý nghĩ khốn kiếp rằng Xuân sẽ cần tôi hơn là tôi cần nàng.

Tôi đưa cho Bạch Đàn xem chiếc máy tính kỷ vật, còn tôi cứ ngồi ôm gối khóc mãi. Đến giờ tôi đã tin Xuân yêu Bạch Đàn. Nhưng tại sao Xuân lại yêu Bạch Đàn? Tôi không thể nào biết. Những thứ ấy đã tế nhị đào thoát đi khỏi bàn tay và kiếp sống nhỏ của tôi. Nhưng có lẽ, vì trận rượu và vì trận khóc, tôi đã không tự sát nữa. Tôi thú nhận với Bạch Đàn về tất cả, về việc tôi xấu xa như thế nào còn Xuân đã chấp nhận mọi lao ải để vun vén chúng tôi ra sao. Tôi tưởng như thông qua Bạch Đàn - gã tình địch chó chết này - Xuân sẽ nghe thấy mọi sự. Kể cả đứng trước bàn thờ, tôi cũng chưa bao giờ có được cảm giác ấy.

Bằng Bạch Đàn, qua Bạch Đàn, tôi tìm thấy một chút gì đó còn lại của Xuân. Một chút, nhưng chính lại là điều quan trọng nhất, điều tôi không sở hữu ở nàng. 

Cuối cùng dĩ nhiên chỉ còn lại tôi với hơi rượu. Tôi ôm chiếc máy tính ngủ say trước cửa nhà mở rộng. Bạch Đàn bỏ đi từ lúc nào, cũng kịp nôn một bãi. 

3.

Ai sẽ chứng nhận cho chúng ta nỗi buồn đau và chán chường? Bởi vì không ai nói với chúng ta rằng, không phải nốt ruồi chấm 1mm ở phía sau đuôi mắt phải, mà nỗi đau mới chính là điều riêng biệt nhất mà ta có được. 

Nhưng câu chuyện kỳ lạ của tôi bây giờ mới thực sự bắt đầu. Nó không còn phi lý nữa, nó đã trở nên vô lý. Nó không còn đi theo một đường hướng khả dĩ nào mà chúng ta có thể biết, có thể đủ an tâm để tạm lờ đi những bí ẩn miên viễn của sự sinh tồn. 

Mọi chuyện bắt đầu từ giữa tháng mười năm ấy. Tôi đã không còn nghiện ngập nữa, vì tôi cũng đã tiêu hết tiền tiết kiệm từ khoản đám tang của Xuân để lại. Tôi phải đứng lên và đi kiếm sống. Ngay lúc ấy tôi vấp phải một rắc rối vô cùng lớn, vô cùng kỳ lạ, vô lý, khó tin và khủng khiếp nhất trên đời. 

Một hôm tỉnh dậy, tôi nhớ mãi, sáng ngày 16 tháng 10, vào lúc 6 giờ và kim phút - vì mắt tôi hơi mờ - đã uể oải đi đến mép số 5, tôi đã biến thành người khác. Không phải nghĩa bóng hay ẩn dụ: TÔI ĐÃ BIẾN THÀNH NGƯỜI KHÁC. Hình hài khác, tóc khác và thậm chí tôi chỉ cao một mét sáu mươi ba và trông như một thằng vừa mới thi giữa kỳ ở trường cấp ba. Khung cảnh vô cùng lạ lùng: một căn chung cư sặc mùi lô hội, tiếng chíu chít của con robot hút bụi và treo những bức tranh vẽ trên những tấm gỗ đứng. Bóng một người phụ nữ lạ hoắc, cố tình tạo ra tiếng loảng xoảng và gầm gừ trách móc ai đó không thèm dậy sớm để chuẩn bị tiết học, và rồi tiếng lanh tanh trơ trẽn của Tivi Toshiba, những bước chân nặng nhọc, nhưng mãn nguyện, của một người thứ ba nào đó đi lại trên sàn gỗ cứng, vân vân…

Hình như người phụ nữ ấy nói tôi. 

Tôi vùng đứng dậy, tôi chạy, nhẹ bẫng như chưa từng lớn lên, đến bên chiếc gương to hơn. Tôi nắn lên má mình, bẹo mũi, nhìn trong cổ áo và lia mắt xuống chân. Tôi đã hoàn toàn biến thành người khác.

Hẳn nhiên, nỗi kinh ngạc của tôi truyền đến những người xung quanh, và mặc dù bà mẹ kia ra sức la mắng, tôi chết trân giữa căn nhà lạ. Rất nhanh chóng tôi lên cơn sốt suốt ngày dài và bà mẹ, vì nỗi nhạy cảm phụ nữ muôn thưở bao giờ cũng đi xa hơn thực tế, nên bỗng lật mặt chuyển sang chế độ yêu thương. Nhưng hôm sau, tỉnh dậy giữa nhiều cơn ngủ ngắn, tôi vẫn là cậu bé đó. Tôi không còn là Hoàng, người đàn ông goá vợ và sến xẩm ba mươi mốt tuổi của ngày hôm qua. Chuyện quái gì đã xảy ra? Ma thuật kì quặc nào đã đưa hồn tôi nhập xác một người khác? 

Cơn hào hứng bất thường trong ngày thứ hai mang thân xác kẻ khác đã đưa tôi ra khỏi chiếc giường, tôi kín đáo ra được khỏi căn nhà mà không cần nói câu nào. Có lẽ mấy người trong nhà mặc định nghĩ tôi đi học. Việc đầu tiên là tôi dốc tất cả những thứ đồ thu thập được ở trong cặp. Tôi biết thằng bé này tên là Nguyễn Đình Tuấn Anh, và nó mới mười bốn tuổi, học trường Lý Thánh Tông. Tôi vẫn còn ở Sài Gòn. Sự hoang mang pha lẫn hiếu kỳ làm tôi quyết đoán hơn: bán chiếc iPod của thằng bé cho một tiệm cầm đồ bất kỳ gần nhất, rồi bắt xe taxi đến địa chỉ căn phòng của tôi. Khi tôi đến nơi, căn phòng khoá kín từ bên trong hờ hững phô ra cái vẻ im ắng lì lợm đủ để nhen lên trong tôi một nỗi sợ thuộc về nguyên thuỷ, không dễ trải nghiệm được nếu như chưa từng gặp ma. 

Xuyên qua buổi trưa, tôi không đi về, thi thoảng trong vài phút, ở nơi thấp điểm của tâm trạng, tôi bỗng thấy mình quan tâm đến những người ở nhà. Liệu thằng bé Nguyễn Đình Tuấn Anh có đăng ký ăn trưa bán trú không? Và tĩnh tâm, tôi chạy vào nhà vệ sinh của quán ăn, sờ nắn cơ thể mình. Tất nhiên xa lạ, nhưng thêm một điều nữa tôi có thể bổ sung được: hoàn toàn ăn ý, hoàn toàn linh hoạt thay một thân thể tiền dậy thì. Thực tế mà nói tôi có rất ít cảm giác về việc đây không phải là cơ thể của tôi, ngoại trừ ký ức của tôi về Hoàng, và mức độ quen thuộc đã tăng lên đáng kể chỉ sau hơn hai mươi tư tiếng. Tôi có thể kể câu chuyện này với ai? Tôi không có nhiều người bạn. Cha mẹ tôi từ lâu không còn là bạn, vì luôn so sánh tôi với anh trai, đặc biệt là đám anh rể. Người đầu tiên xuất hiện trong đầu tôi là Xuân. Và người thứ hai là Bạch Đàn. 

Tôi biết Bạch Đàn làm việc ở đâu, vì cùng chỗ với vợ tôi. Trên hành trình bắt taxi đến đó, miếng băng dính bong ra từ kính cửa đã tạo hành lang cho một loạt những suy tư ngẫu nhiên khác án ngữ tôi, đẩy tôi vào một con ngách ướt và thiếu sáng của tâm tưởng, một vài trong số đó không hoàn toàn liên đới đến mọi câu chuyện tôi đang kể, nhưng một vài thì có, một số thì tạo cho tôi cảm giác nó can hệ trực tiếp, nhưng lại tráo trở đi lướt qua thần trí của tôi một cách cẩu thả. Rằng những đau khổ và đen đủi triền miên của tôi, phần nào trong chúng hoàn toàn là thật, và phần nào đã được sự ủng hộ thầm kín của tôi, khéo léo trộn lẫn với giả vờ và đã xây nên cho tôi một dạng sức sống mãnh liệt hướng về nỗi chết cũng như sự khốn cùng - những thứ rốt cục cũng vẫn khoái cảm. Và tự nhiên, bằng bộ não của thằng bé họ Nguyễn Đình này, tôi suy nghĩ thoáng hơn hẳn, nhưng một vài giây sau tôi lại thấy cũng có thể đây là một cú lừa của bản ngã: tôi tha thiết yêu Xuân đã khuất, và tôi đã đi quá xa, tôi đã bị bứng khỏi cội rễ của cuộc sống ngày xưa. Vâng, tất cả những suy tư ấy vẫn còn dịu dàng dìu dắt, cho đến khi trước mặt tôi là Bạch Đàn: tôi cứng họng không nói được câu nào, vì hắn hoàn toàn ngạc nhiên, hắn không hề quen biết tôi. 

“Bạch Đàn ơi, tôi là Hoàng, tôi là Hoàng đây” - Tôi nói y như kịch. Nhưng y hệt căn nhà, anh ta, dù không giấu được sự tò mò và có phần hơi sợ hãi (tôi biết được ngay, vì lúc này tôi thấp hơn và có đặc quyền nhìn anh ta theo hướng từ dưới lên), và mặc dù tôi bắt đầu nhắc đến đề tài Xuân, anh ta cố tình lờ đi. Rồi vờ dắt tôi ra cổng, anh ta chuồn lẹ trên chiếc xe cub 81 vỡ một mảng chắn bùn. Chắc Bạch Đàn nghĩ tôi là một thằng bé bệnh hoạn - vì tình cờ nghe thấy những cuộc tâm sự giữa Bạch Đàn và Hoàng - nên rảnh rỗi đi trêu hắn. Bọn sắp dậy thì rất nguy hiểm ở chỗ đó.

Buổi tối, tôi về nhà, nhận ra rằng con đường từ công ty của Bạch Đàn về “nhà mới” khá gần so với lúc sáng đi đến “nhà cũ”, lờ đi những trận mắng của bà mẹ y hệt như cách Bạch Đàn lờ tôi đi. Tôi vục đầu vào gối, tình cờ ngửi được mùi nước dãi của mình, kinh tởm, tôi bật dậy đi vào nhà tắm, rửa mặt như sắp lột được cả da. Thế là từ nay vì một sai số nào đấy của thế giới tâm linh, tôi sẽ là một thằng bé mười bốn tuổi? Trước khi đi về với giấc ngủ, tôi phát hiện ra một thứ, có lẽ là thứ giá trị nhất trong một ngày bỏ đi: chiếc máy tính của Xuân, nằm gọn gàng trong cặp cũ, ngả đầu ngủ yên nơi cạnh trái cua bàn học.

Khi tôi bật máy lên, vẫn là hình ảnh của Xuân trên desktop, với một góc trái ám đen. 

4.

Hình như một cuộc trừng phạt đã đến, nỗi kinh hoàng đã trườn đi xa hơn. Không phải, tôi không phải chỉ là Nguyễn Đình Tuấn Anh. Hai ngày sau cuộc biến đổi, điều đó đã lặp lại: tôi thức giấc và trở thành một người khác, và lặp lại theo chu kỳ ba ngày. 

Cứ ba ngày tôi nhận ra mình đang ở trên một chiếc giường mới. Về sau tôi biết rằng cứ qua mười hai giờ, chỉ cần chớp mắt, tôi đã “nhảy” sang một kiếp sống nào khác. Tôi hoang mang tột bậc khi sau diễm phúc được làm Nguyễn Đình Tuấn Anh, tôi lại trở thành một gã trắng trẻo sinh năm 1996 rất nhiều râu và để đầu trọc, thức dậy ở tận khu Đầm Sen. Cái gã đó làm nghề biên dịch thuê nhì nhằng từ một nhóm người nước ngoài trên mạng thuê nhân công giá rẻ ở Việt Nam và không phút nào điện thoại không reo tin nhắn. Cái gã đó còn có một thằng bạn cùng phòng hết sức thô lỗ, chuyên mở đầu bằng một câu thoại vô duyên và rồi tự dẫn câu chuyện vào ngõ cụt. Nhưng tôi đâu có nhiều thời giờ để ý mấy thứ đó, ngoại trừ việc có một quý bà mãn kinh và em trai của bả bỗng tìm đến đòi khoản nợ hai mươi tám triệu rưỡi thì hơi nhì nhằng một chút. Tôi ký giấy cam đoan sẽ trả trong bốn ngày nữa. Tôi cũng đã tìm đến Bạch Đàn, nhưng hắn không có mặt ở nơi làm việc. Tôi gọi điện vào số cũ của mình, nhưng máy tắt, vì thế không hiểu sao tôi quyết định để lại một cái tin nhắn vắn tắt. Và khi trở về nhà, còn lại một mình giữa tàn chiều, đóng kín cửa, tôi lại thấy chiếc máy tính cũ vẫn “đi theo” mình.

Ba ngày sau thì tôi trở thành một con mụ bị rách cơ đùi, chắc là do ngã xe, vô cùng đau đớn ở Bệnh viện Chợ Rẫy, tuy cũng đủ để tôi cảm nhận sự thiếu vắng giữa hai chân, cùng với tính chất hợp lý nhuần nhuyễn của nó, để lần đầu tiên hiểu ra sự kết nối giữa linh hồn và thể xác. Còn lại thì toàn đau đớn, cho đến ba hôm tiếp, nằm ở một căn nhà ổ chuột ven một cái ngòi hôi thối, tôi lại trở thành một thằng bé, cũng mười bốn tuổi, nhưng gầy nhẳng. 

Linh hồn tôi theo một run rủi độc ác nào đã phiêu dạt qua vài kiếp sống chỉ trong vòng có gần một tháng, đến mức tôi bắt đầu quen nhịp độ. 

Tôi thấy vừa lạc lõng bất an, lại vừa phấn khích khoái trá, giống như người ta bị lôi kéo mãi vào các dạ yến, không còn nhà để về, cứ phải uống rượu và nhảy múa mãi, nói mãi những câu chuyện mang vẻ ngoài của một tâm sự để trình ra cái dấu vết thằn lằn của mình trong mênh mông đời sống. Song, càng thế tôi càng nhớ cuộc sống cũ, nơi tôi từng có một căn bếp, mà thay vì mua một chiếc bếp điện đôi có giá tiền quá cao, Xuân và tôi tinh nghịch mua hai chiếc bếp đơn Trung Quốc, và nàng nhất quyết thích nấu những món có xương cục, còn tôi dẫu ậm ừ dễ tính, thì cuối cùng luôn là người đi vào tiểu tiết của bữa ăn và thường quên mất những cái mà lẽ ra phải yêu cầu ngay từ đầu. Tôi đã từng sở hữu đời sống như thế. Một vài đêm, tôi bắt đầu có trở lại những tâm tình bình thường, không bị xen bởi lý trí hỗn loạn. Tôi nhớ Xuân và tôi thèm ôm nàng để ngủ. 

Vâng, thế nhưng tôi không thể ngăn cản được, những nhóm của ba ngày, những cơn biến đổi ngắn ngủi cứ thế làm tôi mất đi hình hài cố định. Và thường là cái cảm giác buồn nôn khi vô duyên xen giữa kiếp sống của kẻ khác, mà phần lớn tôi làm gián đoạn vô ích. Nhưng lại cũng có lúc, rất lạ kỳ, tôi thấy tôi vẫn hoàn toàn là chính mình, chưa phai đi một chút nào, nhất là vào một ngày chủ nhật, tôi thức dậy ở một quán trà vắng lặng sắp đi đến hồi sập tiệm, nhưng hình như tôi là chủ quán, không đến nỗi quá đẹp trai, lại còn cận thị quá nặng, đổi lại thì cao ráo mạnh mẽ và hợp với chiếc áo cổ Tàu màu bọt cà phê. 

Nhưng trong quãng thời gian tưởng như vô tận, tôi vẫn cố gắng, để tìm về nhà cũ, căn nhà vẫn khoá cửa từ bên trong, bất chấp mọi đập cửa và nức nở khóc của tôi. Và sau đó, hệt như hành trình sắp sẵn, tôi lại mò đến chỗ Bạch Đàn. Hắn lúc nào cũng một mình. Tôi gặp hắn tất cả năm lần, hai trong số đó tôi tìm cách trò chuyện dông dài, nhưng ba lần còn lại, nhận thấy cần phải thật tập trung, đi vào một câu chuyện duy nhất, như là một thông điệp truyền thông, tôi xưng danh là Hoàng ngay từ đầu. Tôi muốn lặp lại với hắn và cũng vừa muốn tự tuyên bố với mình: tôi là Hoàng, tôi không phải là kẻ này. Dù ở lần thứ ba, khi chìa cánh tay béo múp từ tấm áo đỏ chấm hoa rất rộng và tự giới thiệu “Tôi là Hoàng đây”, tôi bỗng thấy dường như có một điều gì đó giả dối đã dần xen giữa, không còn tính đúng đắn nguyên thuỷ. Nhưng cũng chính lúc đó, Bạch Đàn bỗng thôi vẻ thờ ơ khó chịu, hắn kéo tôi đến một quán cafe trông tương đối nghiêm trọng.

“Nói đi, anh Hoàng thuê các anh đến để quấy rối tôi đúng không?” - Hoàng nói, với vẻ lạnh lùng được chuẩn bị từ lâu.

“Tôi nói thì ông không tin. Nhưng tôi đúng là Hoàng” - Tôi hơi cau có, nghĩ rằng như thế tăng được độ tin cậy - “Tôi bị…nhảy hồn, ông hiểu không. Cứ mỗi vài hôm tôi lại bị nhập vào hồn người khác”.

Và tôi bắt đầu kể lể.

“Nghĩa là mỗi ngày một cái xác á?” - Bạch Đàn hỏi.

“Đúng”.

“Tốt đấy. Thế thì anh cứ nhảy, nhảy lên Nha Trang cho nó mát. Còn bảo Hoàng đừng có phái người đến gặp tôi. Tôi quên hết các chuyện cũ rồi, tôi cũng không muốn dây đến thằng cha ấy. Tôi có cuộc đời riêng, và nếu tôi có từng làm gì, thì tôi cũng đã xin lỗi rồi. Còn nếu tiếp tục quấy rầy tôi thì…”

“Anh có qua gặp Hoàng bao giờ không? Ý tôi là độ một tháng nay?”

“Cách đây một tháng, tình cờ tôi có đến gần nhà anh ta, vừa tiện định rẽ vào thì gặp anh ta ở cổng”

“Cái gì?” - Tôi nói rõ to.

“Tôi có gặp Hoàng rồi. Các anh không phải thêu dệt mấy cái chuyện hoang đường. Bảo Hoàng như thế, giờ tôi về nhé”.

Nhưng tôi đã cản Bạch Đàn lại.

“Thế Hoàng có nói gì với anh không? Xin cho tôi biết”

“Tôi không có nhiệm vụ đi báo cáo với anh. Bây giờ tôi phải về, vợ tôi đang đợi” - Hắn có vẻ bực mình.

“Vì chuyện này rất quan trọng. Tôi từng về nhà nhiều lần nhưng đều thấy cửa khoá kín từ bên trong. Tôi nhờ anh, nhờ anh nói với Hoàng rằng tôi sẽ gửi két bạn Facebook và nhắn tin cho Hoàng, nhờ anh ta để ý với nhé.” - Tôi dặn Bạch Đàn vậy, trong một tâm trạng không có niềm tin để bấu víu, và trong đầu tôi, mường tượng sẽ mở một tài khoản Facebook mới trắng hình đại diện. Bạch Đàn ném lại cho tôi một cái nhìn nhiều ý nghĩa. Tự dưng anh ta giãn cơ mặt và cười cười:

“Này, anh là Hoàng phải không? Hoàng thích uống bia gì?”

“Hà Nội đỏ” - Tôi dứt khoát như là tuyên bố đáp án.

“Sai bét. Anh còn không biết về Hoàng bằng tôi.” - Bạch Đàn cười rõ rệt hơn - “Nhưng này, anh chính là anh thôi, chứ không phải là Hoàng. Biết đâu Hoàng cũng chỉ là một trạm dừng chân mà anh từng “nhảy hồn” qua thì sao?”

Rồi hắn bỏ tôi lại một mình. Hôm ấy tôi ngồi lại quán cafe thêm hai tiếng đồng hồ, gọi hai chai Hà Nội đỏ, và tăng lên bốn chai khi phát hiện trong ví của thân xác mới này có khá nhiều tiền mặt. Và lẽ ra tôi sẽ ngồi lâu hơn, nếu không phải vì nhớ đến chiếc máy tính của Xuân.

5.

Nhưng ngoài chiếc máy tính, có hai điều tôi phải nói ngay, nói thật gọn. Thứ nhất, khi đã quen với việc thân xác tạm thời và linh hồn phát vãng, khi trí tò mò đã cạn hết thế năng ban đầu, tôi đã đi đến chỗ chấp nhận cuộc đời, và mặc kệ tính kì bí vĩ đại của nó. Tôi đã học được một cách tự nhiên những kỹ năng phản ứng nhanh sau chuỗi ba ngày. Chẳng hạn vào đêm cuối cùng, tôi sẽ ngủ thật sớm, tránh uống rượu để hôm sau có thể dậy sớm hơn. Chẳng hạn nữa, chính vì dậy sớm hơn, tôi có chút thời gian tránh được bỡ ngỡ với môi trường xung quanh. Nhưng quả thật, khi nhảy qua các thân xác, tôi mới thấy nhiều vẻ hơn của đời sống oan uổng này: không phải ai cũng có giấc ngủ ngon và thức dậy đều đều khi mặt trời lên. Không phải ai cũng đủ cả hai cánh tay để làm gượng được người, và thậm chí, không phải ai cũng nâng được cơ thể lên theo ý muốn. Nhưng đó là chuyện khác, tôi sẽ giữ làm bí mật cho riêng tôi.

Điều thứ hai tôi nhận ra: dẫu có mỗi ba ngày, tôi tỉnh dậy là một người khác, nhưng khi đã đều đặn như thế, tôi vẫn là chính mình và lại càng là chính mình hơn. Bản ngã của tôi tựa như cặn kết tủa của những phản ứng hoá học liên tiếp, dẫu có thế nào thì cũng đã ở lại. Tôi chỉ giống như một người có nhiều nick ảo mà thôi.

Điều thứ ba tôi nhận ra, điều này hệ trọng hết mức, mà tôi không thể kiểm nghiệm được ngay: mỗi lần tôi lại càng tiến gần Bạch Đàn hơn, nếu xét về mặt địa lý. Mỗi lần đi tìm hắn, tôi bỗng thấy mình phải đi ít hơn. Dần dần tôi thấy mình chỉ quanh co ở Quận 5, nơi Bạch Đàn làm việc. 

Điều thứ tư: tôi đã nghĩ khác về chiếc máy tính cũ của Xuân. Trong những phân tích riêng tư, tôi cho rằng nó giống như một thứ liên kết nối những hành trình của mình. Tôi vừa ôm ấp nó trân trọng, vừa nghi ngờ nó. Không ít lần tôi tự hỏi sẽ ra sao nếu tôi phá vỡ hay làm mất nó? 

Cho đến một hôm, hôm ấy đã là giáp mùa xuân, ngày mùng năm tháng một, vừa qua sinh nhật của tôi - ý tôi là Hoàng, tôi thức dậy trên một mảnh giường thơm. Tôi thức dậy. Một mình. Chung cư cao tầng. Tóc loà roà phủ xuống khuỷu tay, nhưng điểm tôi chú ý hơn cả, cổ chân trắng ngần, mọng nước, kiêu hãnh và tinh nghịch khoác một chiếc lắc bạc, mỏng mảnh như thể chỉ tình cờ ở đấy, đẹp một cách vô ý. Tôi nhìn quanh. Rèm cửa lãnh đạm. Sofa nhỏ trang nghiêm trên thảm ấm. Chiếc tủ lạnh bù nhìn. Trên bàn vuông một bình hoa tím. Rồi tôi tìm đến gương.

Trong gương là một cô gái xinh đẹp, dẫu bộ đồ ngủ có hơi cũ kỹ. Nhưng cũng từ trong gương, khi chưa hết ngạc nhiên tôi nhìn thấy, tấm ảnh to treo giữa tường nhà: ảnh cưới của tôi và một kẻ, không thể lẫn đi một chút nào, chính là Bạch Đàn. 

6.

Tôi không thể ngừng ngắm mình. Chưa từng thấy một phụ nữ nào đẹp như vậy, dường như tôi đã yêu cô kiều nữ trong gương, từ cú nhìn đầu tiên. Đó là loại phụ nữ mà đàn ông thèm muốn, cảnh giác và sợ hãi. Niềm thích thú mới làm tôi vơi dần đi sự quan tâm đối với việc tôi đang là vợ của Bạch Đàn. Niềm thích thú ấy tôi không biết phải miêu tả thế nào: tôi thấy mát mẻ, nhẹ nhõm, khi tôi cởi bỏ toàn bộ quần áo, tôi thấy cơ thể của mình là một tuyệt tác bước ra từ Photoshop. Tôi không đến từ thiên đàng, tôi chính là thiên đàng. Khi tôi thấy cô ta trong gương, trần truồng và làm những động tác tuyệt đối đúng như não tôi đang chỉ bảo. 

Cuối cùng tôi không thể không thấy kỳ quặc, khi tôi nghĩ đến việc chiếm hữu cô ả, thì cơn thuỷ triều dục vọng lại xô về một hướng khác: tôi không thể đè cô ta ra, vì chính tôi đang mang cái nhục thể này, lúc đó tôi mơ màng nghĩ đến một thân xác đàn ông… Mặc dù đã từng đôi lần “nhảy” trúng một thân xác khác giới, nhưng đây mới là cơ thể đẹp đầu tiên, tôi không cản nổi những suy nghĩ đó. 

Khi Bạch Đàn trở về đã là sáu giờ chiều. Sơ mi một bên tay xắn, một bên buông, anh ta chào tôi khá to, thình lình tiến lại gần và…đi bước qua tôi. Chính xác là như thế, hắn trải bước rất dài, vòng qua đôi chân thon thả mịn mượt của tôi, như thể tôi là một chiếc barrier, rồi úp mặt xuống sofa. Tôi nhìn Bạch Đàn, lần đầu tiên cái nhìn của tôi thâu gồm cả thân thể hắn, tôi nghĩ hắn thật may mắn. Nhưng đã quen mang thân xác khác, tôi đã khôn hơn, không nhận ngay mình là Hoàng.

Thế rồi Bạch Đàn hỏi tôi muốn nghe nhạc hay đài phát thanh trực tiếp. Tôi nói đài phát thanh trực tiếp. Tuy nhiên thay vì cái đó, Bạch Đàn lại mở một trang video lạ hoắc, có thu âm chương trình Quick & Snow Show từ hồi 2011. Chương trình vừa phát đến đoạn đọc tản văn thì Bạch Đàn ném cho tôi một ánh nhìn trân trân, kinh ngạc. 

“Huyền!”

Hình như là tên của tôi, tôi dạ một tiếng ngoan ngoãn.

Bạch Đàn tiến lại, sát gần mặt tôi, suýt nũa mũi chúng tôi chạm nhau. Tất nhiên tôi hơi lùi lại. Và vì thế, Bạch Đàn càng kinh ngạc hơn.

“Huyền!’ - Hắn khua bàn tay trước mắt tôi - “Em nhìn được rồi à?”

Tôi không hiểu câu hỏi lắm nhưng cứ gật đầu đại. Rồi tôi sực nhớ ra một chuyện.

“Vãi chưởng thật!” - Hắn gần như quỳ xuống, bấu lấy hai khuỷu tay của tôi - “Em có nhìn thấy mặt anh không? Em nhìn được từ bao giờ thế?”

“Từ sáng hôm nay” - Tôi lạnh lùng.

Trong lúc Bạch Đàn quay tôi qua lại, vật lộn với nỗi ngạc nhiên đúng với tư cách của một kẻ lần đầu tiên biết kính trọng tạo hoá, thì tôi mải mê theo đuổi những phân tích lộn xộn của mình. Thế là tôi đang ở trong thân xác của Huyền - vợ Bạch Đàn. Người đẹp ấy thì mù, nhưng tôi thì không, dường như nó đang tạm thời mang bộ não của tôi. Tình trạng ấy sẽ kéo dài bao lâu? Cho đến khi tôi nhảy sang một đoản mệnh khác? 

Song, tôi còn một câu hỏi khác, vĩnh viễn sẽ không có câu trả lời: nếu như mỗi lần nhảy hồn, tôi tiến đến gần Bạch Đàn hơn, bây giờ chắc đã là tối đa rồi, thì lần tới tôi sẽ đi đâu? 

Bạch Đàn dĩ nhiên, hết sức vui mừng gọi điện cho người thân và gia đình. Rốt cục anh ta cũng như tôi, một kẻ yêu vợ. Và tôi bỗng bực mình trở lại: nhưng hắn lại yêu Xuân. Trí tuệ của tôi ghen cho mình và thân xác của tôi ghen với Xuân. 

Đêm đến, mùi mồ hôi của Bạch Đàn thật hấp dẫn. Cơ thể tôi lên tiếng, nhưng tôi thì kìm được. Vẫn là giấc mơ ngắn thoáng qua về thân thể của Huyền, và một người đàn ông, vục đầu vào ngực mát.

Tôi đã quên một thứ: chiếc máy tính - người bạn đồng hành khốn khổ. Trong hai ngày, tôi không tài nào lần ra được kỷ vật của Xuân trong căn nhà của Bạch Đàn. Nhưng tôi tìm thấy thứ có lẽ quan trọng không kém: một tấm ảnh của Xuân, rơi xuống gậm ghế sofa. Tấm ảnh chụp lén bằng điện thoại, nhưng được đổ lại màu và in ra trân trọng. 

Về chiếc máy tính thân thương nọ, Bạch Đàn đã tìm ra trước tôi. Hôm sau khi hắn mở tủ quần áo vốn có chìa khoá riêng, chiếc cặp đen bọc cái laptop trơ trẽn xuất hiện. Ban đầu là hiếu kỳ, về sau, có phần thô bạo, Bạch Đàn cậy bằng được cái cặp méo mó ấy ra. 

Hắn gần như phát điên khi thấy chiếc máy tính. Bạch Đàn xông ra chỗ tôi, hơi hung hăng bất thường:

“Huyền, hôm nay có ai đưa cho em cái này à?

Tôi đã thấy chiếc máy tính của mình. Còn Bạch Đàn, dường như thấy ánh mắt của tôi.

“Không” - Tôi lạnh lùng. Tôi luôn nói rất ít vì tôi sợ giọng nữ của mình.

“Em không được nhận bất cứ đồ của ai gửi hiểu không?”

“Em tưởng đây là đồ đạc của anh chứ?” - Tôi nói để hoãn binh, tiện tay vơ lấy chiếc máy, còn đầu nghĩ cách làm sao để lát nữa cất chiếc máy tính sang một góc riêng.

Khi máy tính được bật, hình của Xuân hiện trên nền. Lần đầu tiên ba chúng tôi họp lại với nhau, có đủ ba gương mặt, chỉ riêng tôi đã mất nhân ảnh.

Bạch Đàn ngồi thụp xuống trên thảm, nhưng trông như đang trôi dần về phía tấm rèm ban công.

“Có một tay này…” - Giọng hắn chậm lại - “Anh không biết, nhưng lâu nay đều đến hoặc cho người đến làm phiền anh. Tay ấy hoang tưởng bảo rằng anh có quan hệ với vợ gã, nhưng vợ gã thì mất lâu rồi”.

Như có điện chạy qua người tôi. Tôi nhắc lại với bản thân mình: Bạch Đàn đang nói về tôi.

“Tay đấy tên là Hoàng phải không?” - Tôi chuẩn bị ngửa bài.

“Sao em biết?” - Bạch Đàn nuốt ực.

“Em đoán”.

“Chắc tay đấy tìm được đến đây rồi hả? Gã cài rất nhiều thứ vào anh, có cả ảnh của vợ hắn. Giờ thì đến cái máy tính này” - Bạch Đàn nghiến răng - “Nếu được anh sẽ kiện hắn tội quấy rối”.

“Giờ hắn ở đâu anh có biết không?” - Giọng tôi run run.

“Anh không biết. Thoắt ẩn thoắt hiện ngoài kia” - Bạch Đàn mệt mỏi, gục đầu xuống hai gối. 

Tối hôm ấy, tôi không ngủ được. Đó là buổi tối cuối cùng tôi ở lại trong thân xác Huyền. Tôi tắm thật lâu, ngắm nàng trong gương mờ và bóng nước. Tôi để cho Bạch Đàn ôm tôi, nhưng rồi ghê tởm đẩy hắn ra. Bỗng tôi không còn thấy hắn thân thuộc gì nữa, hắn cũng chỉ là một thằng xấu trai may mắn có vợ, và cô vợ này, vì mù - theo đúng nghĩa đen - mới lấy hắn. Nhưng rồi hắn cặp với vợ tôi và nói rằng do tôi đổ vấy cho hắn. 

Bạch Đàn, Bạch Đàn… Tôi lẩm nhẩm tên của hắn. Tôi đi lại trong phòng một mình. Cất chiếc máy tính vào túi, tôi sẽ ôm nó theo người. Tôi dự định ngủ ở sofa với ước mong sáng ngày mai tỉnh dậy, vòng tuần hoàn này sẽ kết thúc. Đã mười một giờ đêm. Lần vào Internet, tôi tình cờ đọc được mẩu tin về gã sinh năm 1996 mang nợ hôm trước, vừa bị giết vì xô xát với giang hồ thu nợ. 

Tôi là ai? Vì lẽ gì tôi lại ở đây? Nhưng một lần nữa, dịu dàng chui ra từ tấm váy ren, đôi chân thon dài của Huyền xoa dịu tôi. Tôi đang mang một thân xác mới, dễ chịu. 

Bỗng dưng tôi nhận ra một điều.

Bạch Đàn nói đến những tấm ảnh nào đó. Bỗng dưng tôi hiểu ra cái tâm trạng của hắn ngay lúc ấy. Vâng, lý trí của tôi đã trở lại đúng thời điểm, một lần nữa, xuất sắc quá chừng trong cơn nạn: vì Huyền bị mù, và mắt của cô ta vừa mới sáng trở lại, nên Bạch Đàn cần thêu dệt một câu chuyện, để hợp lý hoá các dấu vết, kỷ niệm của Xuân vẫn còn đâu đó trong căn nhà này. 

Không phải. 

Điều tôi hiểu ra còn cao hơn thế: tôi không còn liên quan gì đến câu chuyện này nữa. Vậy tôi phải làm gì đây? Chính là chiếc máy tính. Chính nó là kết nối còn lại của tôi và Hoàng. Chỉ cần phá huỷ nó đi, mọi chuyện sẽ kết thúc, tôi sẽ mãi mãi là Huyền.

Tôi sải bước về phía cửa. Sắp mười hai giờ đêm. Tôi nhớ đến tiếng máy bơm ken két, và câu chuyện cổ tích của người mẹ hàng xóm hôm nào. Phải trở về trước mười hai giờ đêm, để thay đổi số phận. Tôi mang một thân hình đẹp. Tôi tươi trẻ và thấy thoải mái, sung túc. Tại sao tôi còn phải luỵ vào kiếp sống cũ một cách phi lý nữa để làm gì? 

Cứ thế tôi đi, đôi chân trắng muốt khiêu vũ cùng mặt đường đêm câm nín. Cần phải nhanh trước khi thời giờ điểm. Sau đó, tôi sẽ ngủ ở khách sạn. Sáng ngày mai, tôi sẽ tuyên bố bỏ Bạch Đàn. Đến một lùm cây nhỏ, tôi đập nát vụn chiếc máy tính, chôn nó cẩu thả trong đất ẩm. Ở phía đông, một toà nhà rực sáng, vừa kiêu hãnh vừa ngu ngốc, đồng hồ điểm không giờ. Một hồi chuông chói.

Nhưng rồi tất cả vụt tắt, không chỉ toà nhà. Bóng tối tuyệt cùng. Không còn thấy gì nữa, tôi hoảng hồn đưa tay sờ lên cổ mình, và lần xuống, chạm phải làn tóc suôn quen thuộc, dường như một hạt mưa đã lọt vào giữa hai bầu ngực ấm.

2021

 Phiên bản truyện ngắn trên Viết và đọc chuyên đề mùa hạ 2021 cùng lời giới thiệu của nhà văn Đào Bá Đoàn

Đức Anh

Trong cuộc đời lái taxi của tôi – mà phần lớn là vui vẻ (lát nữa tôi sẽ nói tại sao) – chưa bao giờ có một giai đoạn trầm buồn như năm ấy. Hay do hồi ấy tôi đã 33 tuổi rồi? Vì người ta nói – thực ra là một khách hàng của tôi trên đoạn đường qua ngã tư Đặng Thùy Trâm – chiều cao con người bắt đầu thấp dần từ năm 31 tuổi, là vì có một chiếc sừng mọc ngược vào trong, kéo chùng thân ta xuống. Đúng là vậy, tôi chỉ còn cao 170 cm so với cách đấy mấy năm (171cm). Nhưng quan trọng hơn: tôi không những lùn đi, mà hình như có một lớp polyeste vô hình nguội lạnh đã phủ khắp thân thể tôi. Những cơn ngứa, và nhất là những bức bối khó tả tựa như ai đó vừa xức lên một thứ dầu nóng bỏng vào các vùng không có lông, chỉ còn có thể giải thích theo cách ấy.

Năm ấy, tôi tưởng hạnh phúc đã vỗ cánh bay xa. Thứ hạnh phúc của một tự do vĩnh viễn, không còn phân chia cuộc đời là thành công hay lụn bại, thứ hạnh phúc của ngồi yên trên ghế lái, nghe thanh âm văng vẳng nồng nàn của giọng hát Thanh Tuyền, trong một cơn giả tưởng thấy mình là một hồn phách bay lên đang dạo chơi đô thị. Bởi vì bỗng một hôm nọ tôi thấy mọi thứ quanh mình cứ trơ ra: mọi thứ, không có ngoại lệ. Không phải là trơ trọi, chỉ là trơ ra mà thôi. Tất cả bỗng vô duyên đến cực điểm  (người, xe, nhà cửa, mùi hăng, tiếng nhạc, và nhất là con thỏ bông treo móc chìa khóa) và tôi không hiểu sao lại thế.

Bài "Hoa Nở Về Đêm" của Mạnh Phát – đã từng là một thánh ca của tôi, đã từng hồi phục tôi trong một cơn biến động thanh niên, ai chưa từng lái taxi sẽ không bao giờ hiểu được bài hát ấy – cũng vì chuyện nêu trên mà hết linh diệu. Những luyến láy vút cao của người ca sỹ không còn chói sáng, chỉ còn là một tiếng gió the thé lùa qua cửa kính trơ ra trước tâm hồn một kẻ ù một bên tai. Vì thế, hôm ấy tôi tắt phựt cái bài ấy đi. Chính động tác này làm tôi nhận ra ông khách ngồi ghế sau tôi mặc áo vest màu vàng xỉn, không phải màu nâu như tôi hằng tưởng.

Khi tắt nhạc đi rồi tôi mới phát hiện ra người đàn ông có nước da của một mặt nạ bong tróc nọ từ nãy đến giờ vẫn đang nỗ lực chỉ đường. Lại còn giọng Hải Dương nữa chứ, có thể là cùng quê với tôi chăng.

"Rẽ trái sang Hoa Bằng. Đi một đoạn nữa, tầm bốn trăm mét, là phố Bà Triệu"

"Không, không trên cơ!"

Cứ như thế....

Trong những lối đi chẳng chịt ấy, tôi phát hiện một khoảnh khắc thân thuộc trong đoạn băng qua phố Trần Khát Chân, cứ như một phần thể phách tôi đã gửi lại ở đấy vĩnh viễn. Trong một giây ngắn ngủi, niềm yêu đời xưa kia của tôi bừng lên. Cơ thể râm ran những đường máu đã thông lại. Trong một tích tắc qua mau, tôi sống lại mọi mơ ước ban đầu, vụt lên như viên lửa đỏ qua tàn đóm. Rồi lại về như cũ, cứ như một bóng nắng trải qua kính cửa xe đã quét sạch tất cả trong một lần dứt khoát. Và cứ như nước loang đi mau trên men gạch, bỏ lại một thế giới khô hạn, những lớp bụi sần sùi.

Thế nên tôi có phần hơi bực tức khi không nán lại được con đường ấy bao lâu, mà đã phải rẽ sang Trần Cao Vân. Một con đường buồn tẻ. Một con đường hôn mê, suy sụp trong tàn chiều.

"Rẽ! Rẽ! Rẽ! Bên kia cơ mà".

"Cháu biết rồi chú!" – Tôi phụng phịu, rồi băng qua ngã ba, tôi chọn một tuyến khác để tránh ách tắc – "Chú yên tâm cháu đi xe bao năm nay rồi".

Người đàn ông chắp hai tay lên phía trước đầu gối, y như đang ôm một chiếc cột vô hình và ngó nghiêng một trận quần vợt qua biển vai người.

"Tao cứ nói thế cho chắc. Taxi là chúa sai đường".

"Taxi nào sai chứ cháu thì không nhé chú!" – Tôi hơi tự ái.

"Ừ thế chú mày cứ cho tao đến ngõ tên là Thanh Hương ở phố Trần Bình Trọng. Cái ngõ đấy bây giờ mất tên rồi, mà tao không nhớ số. Chỉ biết ở đầu có một cái cột điện chuyên dán quảng cáo lớp dạy tiếng Thái, nhưng hình như của hai trung tâm khác nhau. Số điện thoại đổi liên tục, một trung tâm đầu tiên kẻ vẽ bảng hiệu rất tử tế, cái thứ hai trông hơi cẩu thả. Số điện thoại để lệch hẳn về mép trái như kiểu bị đẩy lồi ra ấy".

Người đàn ông này còn nói rất nhiều, ban đầu nhỏ dần, chìm dần đi như mê sảng, rồi lại đột ngột vang giọng. Vì khi ấy tôi tập trung nghe giọng nói. Một giọng nói thân thuộc, nhưng xa xăm, tựa như một bài hát năm cũ chợt nhớ lại trong mơ mà sáng dậy đã quên hoàn toàn thức điệu. Sau cùng của cuộc suy tưởng này tôi mới ngộ ra cái giọng ấy nghe giống cái gì: rất giống chú Hải quá cố của tôi. Chú Hải em bố tôi – một thời trộm cắp huy hoàng ở phố núi, ra tù về ở nhờ nhà tôi trong sự căm ghét của mẹ tôi, nhưng đã mua cho tôi một quả bóng da, đã dạy tôi bơm bóng da. Rất nhiều buổi chiều chú ngồi im lặng rất lâu ở đầu hè, chỗ có một cây cau cảnh, rồi vụt đứng lên, dáng người cao lớn lồng lộng, lướt qua rồi đoạt lấy quả bóng trong chân tôi. Ôi những ngày thơ hạnh phúc không được bao lâu. Hơn hai chục năm qua đi, thế thời đã thay đổi: một hôm tôi mở sách Tiếng Việt của cu Bi con tôi, thấy một từ mà năm xưa tôi học, nghĩa đen và nghĩa bóng đã đảo cho nhau (từ ấy là "dịch" thì phải). Nhưng trong lòng tôi luôn tin rằng, những ai nói giọng nói giống chú Hải đều là người có thể làm bạn được. Cuộc đời tôi là một phép cộng của những niềm tin kỳ quặc mà tôi cứ giữ chặt lấy trong vô thức, để thần phục dưới chân chúng mãi mãi. Mà phần lớn những niềm tin ấy đều đúng (Về vấn đề không đơn giản này, lát nữa tôi sẽ bàn tiếp).

Trở lại câu chuyện, đúng là tôi đã nhầm đường thật.

Vì phố Trần Bình Trọng không nằm ở phường này. Quái lạ.

"Tao đã bảo rồi" – Người đàn ông cười nhạt – "Ngày xưa tao lái taxi suốt".

Tôi vòng lại, nhưng phía ấy tựa như một trận cờ vây tua nhanh, đã mau chóng kín đặc các phương tiện

"Thôi cứ từ từ đằng nào cũng thế" – Người khách ấy có ý an ủi.

"Cháu xin lỗi!"

"Gọi anh thôi chú mày! Hồi xưa lái taxi tao mới nhận ra là lái taxi mới dễ nhầm đường" – Qua gương tôi thấy gương mặt ông ta giãn ra, cơ hàm ông ta chuyển động như đang nhai gì đó, tổng thể nhìn như tấm bản đồ da dê ở cửa hàng đồ cũ – "Nhưng nhầm đường taxi thì không sao, nhầm đường khác mới chết. Này nhé" – Ông ta bật chế độ giọng trầm, của những người sắp tiết lộ những sự thật quái gở phía sau mặt nạ anh hùng – "Hồi bằng tuổi chú mày tao oách lắm! Có xe đưa đi, người đón về!"

"Thế hả chú?" – Tôi lơ đễnh nói cho qua chuyện, tôi đang ngó một phụ nữ mặc váy xẻ.

Giọng nói của ông ta biến mất trong một khoảnh vang động còi xe. Tôi thầm đoán phía sau thành ghế lái, cái giọng chú Hải đó đang ôn lại dĩ vãng một chiến tích nào đó trong đời. Thông thường thì là thắng lợi về bất động sản, những tháng năm tuổi trẻ ở Đông Âu, một cuộc thắng kiện, những lần hút chết hay một lần phá dỡ những lầm tưởng lâu năm... Vì hầu hết tất cả các khách trên xe của tôi ở lứa tuổi này, đều không còn gì ngoài các chủ đề ấy.

"Nhưng cuối cùng thì ta cũng quyết bán cái của ấy..." – Lúc này đã trở lại được ngã ba hồi nãy, tôi mới bắt đầu nghe lõm bõm được một câu.

"Mảnh đấy á? Sao chú không giữ lại?" – Tôi vờ hói vì đoán đó là một miếng đất.

"Mảnh nào cơ?"

Tôi khịt mũi: "Thì cãi hồi nãy chú kể ấy".

"Lạc mẹ chuyện rồi ông ạ" – Ông khách cười khà khà – "Chắc mầy nghe bập bõm xong đoán ý chứ gì? Ta đang nói về cái món đồ ta sưu tầm".

Tôi không nói gì, có ý để câu chuyện trôi qua, lạc đến đâu thì lạc.

"Đến bây giờ thì ta đã bán, bán sạch. Chỉ giữ lại vài ba cái nhãi nhép mang đi tặng đời cho vui".

"Chú tặng cháu đôi cái được không" – Tôi vẫn đùa. Tôi vẫn nghĩ ở lứa tuổi của ông khách, người ta cần một người nghe chuyện đến độ sẵn sàng chấp nhận và bao dung với bọn giả vờ lắng nghe.

"Cho chú em xem cái này. Đảm bảo thấy oách!".

Bàn tay hào hứng ấy chìa ra một vật thể về phía hàng ghế lái. Tôi giảm dần tốc độ. Đó là một hộp trà Lipston túi lọc màu vàng chanh, có lẽ là loại dành cho dân không biết sợ bệnh tiểu đường.

"Có để ý cái chữ U ở góc hộp trà không?"

"Cái vết ở kia á chú?"

"Không! Cho chú em nhìn lại!" – Người đàn ông có vẻ hào hứng.

Tôi cố ý vờ tập trung lái xe. Câu chuyện này có ý nghĩa gì? Tôi chỉ muốn xong công vụ, tống tiễn người khách về phía cái ngõ hấp hơi kia, nhận tiền và lùi về địa bàn thật mau. Tôi sẽ thay đĩa nhạc khác, khôi phục lại niềm vui đã có. Nhưng cái vỏ hộp trà ấy óng lên một lần qua gương hậu.

"Cái chữ U in trên thân hộp cơ!"

"Một cái biểu tượng?"

"Đúng, cái biểu tượng ấy! Biểu tượng của hãng Unilevers"[1].

Unilevers. Cái tên thuộc vào trong những tiếng động vô biên, vừa quen vừa lạ, như lúc nào cũng thì thầm bên tai ta, nhưng ta không thể nào biết nghĩa. Như một người ngoại quốc trò chuyện với ta hằng mười năm trời mà ta không thể hiểu lấy một câu. Unilevers. Một từ đã trót lọt nhập cuộc vào trong căn nhà trí nhớ tôi, chui trốn dưới một hầm thấp chất đầy những cụm từ mà không có lấy một dấu vết ngữ nghĩa. Nó đến từ đâu? Từ một nghìn quảng cáo hay từ một xúi bậy của bọn nhân viên tiếp thị nào đó. Hay từ một lưu ảnh trong võng mạc tôi, từ một mảnh quảng cáo trên tường, hay từ chính một vỏ hộp như thế này?

"Biểu tượng thì sao hả chú?'

"Chú mày biết hãng Unilevers ấy không đã?"

"Cháu có nghe nhưng không rõ ở đâu".

"Trà, bánh, kẹo, kem, mỹ phẩm... đủ thứ. Chú mày lật các đồ ấy lên là có ngay cái hình chữ U như thế kia. Đố chú em biết chữ U ấy vẽ cái gì bên trong?"

Một chữ U với nhiều đứt đoạn. Nhưng tôi chỉ nghĩ thế, không nói ra đằng miệng, chỉ lắc đầu.

"Nó là ghép lại từ rất nhiều hình vẽ li ti. Chính xác là từ hai mươi sáu hình vẽ. Ái chà, ta tưởng trẻ tuổi thì biết rõ ba cái chuyện này chứ"

"Ồ, cháu không để ý mấy đâu" – Tôi lại vờ vịt thốt lên, đến câu này thì tôi nhận ra, trước đến nay tôi chỉ toàn vờ vịt chuyện trò. Những cuộc hội thoại với tôi chưa bao giờ quan trọng hết – "Bây giờ nhãn hàng thương hiệu nọ kia vô thiên lủng. Cái nào cũng nhận mình tinh tế".

"Để ta nói cho nghe... Thông thường biểu tượng hãng này có hai mươi sáu hình vẽ uốn lượn khác nhau. Cũng đơn giản thôi. Nghĩa đen cả ấy! Trên đỉnh là một cái tia – nói như thế nào nhỉ - chóe ra, chành ra, đấy là mặt trời. Bên đối diện cũng là một tia lửa khác, kế đó là một con chim. Đấy là biểu tượng của khởi sinh, có nguồn sống, có sự sống và có tự do. Tầng dưới, là hình con ong và một cái tế bào ADN, đấy là sức sống và sự sống. Nữa, cái cây thì rõ rồi, ba cái xòe ra phía dưới con ong, là mái tóc, và bên trái mái tóc là bàn tay. Con người được ban cho hai thứ có thể đan được vào nhau thì chính là hai thứ này. Một mái tóc là biểu thị cho cái đẹp, bàn tay là để khai phá nó. Con người bắt đầu có thân thể. Một bông hoa rất nhỏ chuội đi giữa hai biểu tượng ấy. Phía gần đáy chữ U có cái tô ở trong cùng, một cái thìa và vòng xoắn là chỉ một loại sốt, hoặc một loại tương. Đấy chắc để nói về nguồn dinh dưỡng. Xuống đáy ta sẽ có hình vẽ của biển, con cá và củ cải...vân vân"

"Hay quá chú nhỉ! Vậy thì từ một cái nhỏ xíu mà họ vẽ ra bao nhiêu là thứ, nhưng chắc cũng liên quan đến các sản phẩm mà hãng làm? Chẳng hạn tóc, có thể là do công ty con làm dầu gội?"

"Chú mày nói có phần đúng. Nhưng thế quái nào cũng được Vì ta đâu có quan tâm lắm chuyện chúng nó bán gì. Ta muốn hỏi chú mày một câu: thế hai mươi mấy cái hình vẽ đó xếp theo thứ tự nào?"

"Cái đấy cháu không rõ. Chắc...từ trái qua phải".

"Vừa ở trên ta kể theo thứ tự đấy đấy. Nhưng có thể nào kể ngược lại được không? Ta đảm bảo luôn là chắc chắn được. Nếu kể từ bên trái sang như vừa nãy coi như ta kể hành trình của con người, nào là từ khởi nguyên, đến lúc có cơ thể, rồi nhận thức về khoa học, và sự vị kỉ, rồi thèm muốn trở lại thiên nhiên, rồi hòa hợp và tự do. Nhưng kể từ bên phải ngược lại, là đi từ sự hoang sơ của một vùng ôn đới giá lạnh, đến đời sống biển khơi rồi vòng ngược xuống vùng nhiệt đới nóng bỏng. Chẳng hạn như thế... Nhưng ta muốn nói là thực ra nó chẳng có thứ tự gì sất. Thứ tự của nó chính là cái hình như anh em ta thấy. Tự nó làm quy luật cho nó".

Cuối cùng tôi cũng tìm được đường ra. Chắc tôi phải tiễn ông khách này càng sớm càng tốt. Nhưng trong phút đãng trí tôi lại quên mất tên cái ngõ ấy.

"Nhưng chú em biết không, cái biểu tượng mà chú em nhìn thấy, có một điều rất đặc biệt. Đó là một số hình ảnh bị đảo vị trí cho nhau. Người bình thường không để ý thì không bao giờ thấy. Nhưng ta đã có duyên với nó. Suốt cuộc đời ta đã không ngừng tìm kiếm, thu thập, cho đến khi một sự việc xảy ra khiến ta phải bán toàn bộ bộ sưu tầm cho đối thủ. Chỉ còn giữ lại vài cái. Những cái như cái hộp trà này thuộc hạng thấp, dạng bình thường nhất mà tất cả những bọn thợ săn nhập môn phải có. Ta từng có những cái đặc biệt hơn nhiều, như là...là...Ấy ấy, đến ngõ rồi kìa".

Tôi nhìn thấy cái ngõ Thanh Hương đó. Bây giờ nó đổi thành một con hẻm có đánh số. Không hiểu sao mắt tôi chiếu vào cái tấm phông quảng cáo trung tâm ngoại ngữ Tiếng Thái. Số điện thoại bị in lệch hẳn so với hàng chữ. Người khách vội vã xuống xe, không lấy tiền thừa của tôi và tặng tôi cái hộp trà mà ông ta cho là quý báu đó.

Những ngày tiếp theo tôi vẫn chưa thoát được cảm giác tiêu cực. Tôi bắt đầu uống cafe, mỗi lúc một đậm dần, và mỗi loại cafe tôi chọn lại rẻ tiền đi dần, bởi tôi đi tìm một hóa chất có thể làm mê muội đầu óc mình. Để tạm trú chân vào một cảm giác lâng lâng. Nhưng thế giới này ngày càng trở nên sắc nét đối với tôi: cứ như tôi đang nhìn đời qua một cái màn hình – một cái màn hình độ nét cao mà càng ngày càng được nâng cấp về công nghệ. Thế giới sáng bừng lên, những cạnh sắc mỏng manh nhất cũng chi tiết và rõ nét đến cực độ, những vết nứt và bóng đổ bỗng mịn màng lạ thường. Tôi thấy tôi mất dần bản sắc cá nhân và đối với mẹ con cu Bin, tôi cứ như thể chỉ là điền vào chỗ trống một người đàn ông nào đó. Một biến số ngẫu nhiên. Một cài đặt tùy hứng. Tối nào tôi cũng tìm từ khóa "trầm cảm", nhưng không tìm được gì khác ngoài các bài báo mạng dịch xào xáo, từ cùng một nguồn. Báo mạng đã mua toàn bộ Google, tôi kết luận thế.

Chỉ đến một hôm nọ, tôi mới nhìn ra một chữ U in trên hộp cafe của mình. Sực nhớ ra một câu chuyện, tôi đem so sánh nó với cái hộp trà giấy được tặng. Nhìn chúng thật lâu, tựa như thôi miên tôi mới nhận ra quả thật, chữ U trên cái hộp trà, hình trái tim và mái tóc được đảo vị trí cho nhau. Mái tóc ấy thu nhỏ đi, xoay sang hướng ngược lại, tựa như một cây đinh ba mất cán.

Và như thế nghĩa là không phải một lỗi in ấn.

Một buổi sáng trong vắt, tôi tình cờ gặp lại người khách nọ. Lần này tôi đón ông ta ở một con phố xa biệt. Ông ta có vẻ rất khoái khi nhìn thấy cái mặt thộn của tôi:

"A ông em tài xế biển số xe 97R-12808. Khỏe không? Sao hôm nay lại nghe Aerosmith thế? Thanh Tuyền đâu?"

"Cháu chào chú"

"Sao mà uể oải thế, cho ta ra ngoại ô nhé. Địa chỉ ghi trong ứng dụng ấy".

Đi được một đoạn, tôi bỗng nhận ra đầu óc mình không thể tránh được cảm giác tò mò về cái hộp trà hôm trước. Thế nên, tôi quyết định trò chuyện với người khách. Cũng có sao đâu.

"Chú hỏi về cái gì ấy nhỉ? À cái hộp trà đó. Thôi bận tâm làm gì, lại mất cả đời để bận tâm đấy. Cái món Unilevers chỉ là một trong nhiều bộ sưu tầm của ta thôi. Vả lại ta không phải cao thủ món ấy. Có tin đồn rằng ngoài 26 biểu tượng con, có một biểu tượng số 27, nhưng ta chưa bao giờ nhìn thấy. Ta còn có một bộ sưu tầm đáng tự hào khác là vỏ lon Pepsi in thiếu tên một nguyên liệu. Loạt ấy được sản xuất năm 2005 do một nhà máy địa phương ở Anh. Nhưng vấn đề là gì? Trong số một loạt in chỉ có đúng 9 cái lon bị như thế."

"Cháu từng nghe nói người ta cũng hay sưu tầm những thứ lạ thường" – Tôi nhớ lại một bài báo mạng – "Có một ông ở Thụy Điển chuyên sưu tầm đồ chơi khủng long. Xong gì nữa? Ông thằng cha chuyên ăn cắp biển báo cấm hút thuốc để mang về sưu tầm. Hắn sưu tầm được hơn một nghìn cái từ năm mươi đất nước".

"Bọn điên" – Ông khách phì cười – "Chúng sưu tầm mấy cái đấy làm gì nhỉ? Trong giới của bọn ta trước đây cũng có vài triệu phú sưu tầm cái nọ cái kia, cứ tưởng thế là sẽ có danh tiếng. Toàn thứ vứt đi. Vì chúng nó có hiểu cái gì đâu? Chúng nó không hề biết rằng căn cốt của vấn đề không phải là sưu tầm cho bằng nhiều, cho bằng độc lạ".

Tôi hơi ngạc nhiên về phản ứng của ông ấy.

Tôi nghĩ mãi trên gần một cây số đường tiếp theo. Cuối cùng tôi tạm kết luận rằng giới nào cũng có tinh hoa của nó. Chẳng phải thế sao? Trong đội lái taxi của tôi cũng có những kẻ quái kiệt và những tên gàn dở.

"Tại sao lại có thể in sai cái nọ cái kia trên bao bì sản phẩm nhỉ? Cháu tưởng người ta có mẫu sẵn và cứ thế chạy máy chứ?"

"Khó giải thích lắm. À đấy, đấy chính là một trong các lý do của sưu tầm. Đấy là để trả lời cho một số câu hỏi, giống như câu hỏi ấy của chú em. Này ta đố chú em nhé, loài chim có phổi hay không?"

"Có chứ! Nó là động vật có xương sống. Không thì thở sao ạ?"

"Chắc chắn không?"

Tôi ngừng lại mất một giây, rồi nhấn giọng:

"Chắc chắn".

"Chú mày nói cứ như là đã mổ hết tất cả nội tạng của bọn chim ra rồi ấy!"

"Cháu chưa mổ hết, nhưng cháu biết là..."

Ông khách xua tay:

"Ta chỉ giả dụ thế thôi. Nhưng chú em hiểu vấn đề ấy chưa: làm sao chắc chắn cái X cái Y cái Z khi chưa biết hết tất cả các trường hợp. Cách nhìn của người đời là cứ suy nghĩ chung chung như thế, từ cái chung suy ra cái riêng. Nhưng này, cái hộp trà với cái logo không chuẩn đã xuất hiện trên cõi đời, là để chỉ cho chú em thấy toàn bộ thế giới không vận hành theo kiểu chú em hay nghĩ".

Ông khách nói chậm lại, như là thầm thì với chiếc ghế chứ không phải với tôi, thầm thì một bí mật giữa họ với nhau:

"Bọn sưu tầm cả đời khổ nhọc để đi trả lời câu hỏi ấy. Phải đánh mất, tận hiến, hy sinh mới may ra có thể hiểu được vài ý nghĩa của đời. Ta không có đọc sách. Vì ta bị khó đọc từ bé, chỉ đọc được những gì ngắn ngắn. Nhưng ta đã học qua một loại sách đặc biệt, đấy là tất cả các biển quảng cáo ta từng gặp, tất cả các nhãn hiệu, bao bì sản phẩm, rồi ta phát hiện ra một thứ, khiến ta kinh sợ...."

*

CÂU CHUYỆN CỦA NGƯỜI KHÁCH

(Dưới đây là đoạn tôi ghi âm được khi người khách kể chuyện. Ghi âm ấy lúc trục trặc lúc rõ tiếng nên tôi cố gắng chép lại gần đúng nhất có thể, đồng thời tôi cũng nhờ một người bạn văn hay chữ tốt viết lại cho dễ đọc. )

Tôi là Thảo Trường. Hồi bé tôi ốm yếu như một con mèo mắc chứng rụng lông từ lúc lọt lòng. Đã thế mặt tôi lại còn ngơ, mắt tôi còn lồi, sự xuất hiện của tôi giống như một nguyền rủa đối với người đối diện. Tất nhiên hồi bé tôi không sao hiểu được điều ấy. Tôi nghĩ rằng tôi là một cục phèn vứt đi. Bố tôi là bộ đội về hưu. Ông luôn tận dụng đồ đạc quân đội để làm y phục cho tôi đi học, trong đó, có một cái áo mưa không tay. Tôi rất ghét cái áo mưa ấy. Tôi rất ghét đồ đạc của ông, từ cái quần vải bạt lấy ra may lại cho tôi trở đi, từ cái cặp sách bằng vải mưa quân đội trở lại. Nó làm tôi xấu, tệ hại, trước mặt bạn bè. Vì mắt tôi lồi, bọn con gái gọi tôi là Trường điên. Thưở ấy, chúng nó đố nhau xem đứa nào dám lại gần, lấy cái thước dí dí vào lưng tôi. Thi thoảng tôi cũng muốn làm chúng nó vui, tôi banh miệng đuổi theo khiến chúng nó chạy toán loạn, cười đến mệt nghỉ. Một trong số đám con nhà tử tế ấy cho tôi một viên tẩy có mùi thơm mà tôi hằng mơ ước. Tôi sướng đến mức không bao giờ dùng viên tẩy đó. Tôi vui đến nỗi ngày nào tôi cũng đọc đi đọc lại cái nhãn in trên tẩy, toàn chữ Trung Quốc.

Tuổi thơ tôi trôi qua êm đềm như thế. Cho đến ngày kia tôi nhận ra những gì viết trong sách càng ngày càng lạ lùng đối với tôi. Mắt lồi tôi hớn lên bảng, mà không sao hiểu được cái này nghĩa là gì và cái kia nghĩa là gì. Cô giáo bảo tôi học dốt, cử một đứa kèm tôi. Nhưng con bé thơm phức đấy chỉ được cái chửi tôi là giỏi. Một hôm tôi quên bài tập được giao ở trang bao nhiêu, sang nhà nó hỏi. Nó đứng trên sân tầng ba nói vọng xuống là bài số 8 trang số 8. Tôi lẩm nhẩm hai con số 8 ấy trên suốt quãng đường về nhà. Kết quả là cuốn sách giáo khoa trang 8 không hề có bài số 8.

Tôi bị phạt từ hôm ấy. Cuộc đời học trò của tôi là liên miên những buổi chép phạt. Ban đầu là phạt trực nhật. Hôm nào tôi cũng đi giặt giẻ lau bảng. Giặt mãi, giặt mãi cuối cùng tôi nghĩ mình có nhiệm vụ sống còn là giặt giẻ lau bảng thật. Đều đặn hằng hửng sáng hay trưa muộn, tôi vác cái giẻ ấy ra bể nước phía bên kia sân trường. Tôi bắt đầu nhận ra những điều diệu kỳ đầu tiên trong đời mình. Rằng trong mỗi học kỳ sẽ có ba chiếc giẻ mới được mang đến, đều đặn vào các sáng thứ hai đầu tiên của một tuần nào đó bất kì. Những chiếc giẻ ấy ở đâu ra nhỉ? Còn bọn giẻ cũ sẽ vứt đi đâu? Chỉ biết là khi tôi bắt đầu công việc của mình, đã thấy nó nằm trên góc bàn ngay ngắn.

(Đoạn này băng rè)

Tôi không bao giờ đi vào cái lối cầu thang bên kia ấy. Không hiểu sao tôi tin rằng, cầu thang phía đó thuộc về một thế giới khác. Khi lớn lên tôi mới hiểu không giỏi về tư duy không gian. Nhưng có phải hoàn toàn là thế không? Cả cuộc đời đi học của tôi, tôi chỉ có một lối duy nhất là cầu thang số một, đi thẳng lên lớp. Mà chúng tôi lại không bao giờ đổi phòng học. Hồi lớp bốn, tôi đã mấy lần rón rén muốn bước vào vùng tối nhòe chiếc cầu thang đó. Nhưng mãi đến hồi lớp năm tôi mới có đủ can đảm. Tôi – Trường điên – đưa ra quyết định lớn đầu tiên trong đời là sẽ đi thử lối đi đó trong lúc đi giặt giẻ lau bảng.

Con đường tăm tối, như thúc người ta vào hầm chứa bí mật. Tôi thấy một cửa xếp han rỉ. Tôi bước qua đó, và kết quả là tôi đi ra một cái vườn sau. Cái vườn này rất bẩn thỉu, rất nhiều thứ rác rưởi mà sau này tôi hiểu đó là băng vệ sinh. Nhưng cũng lại có rất nhiều thứ đồ chơi nhiều màu được chôn xuống một nửa.

Tôi chạy một mạch lên trở lại lối cũ, từ ấy không bao giờ bước xuống đó lần thứ hai. Hôm đó tôi vào lớp muộn. Cô giáo phát điên vì không có giẻ lau bảng, bắt tôi viết năm mươi lần chữ "con chim sẻ" lên bảng (bởi trong một bài tập làm văn hôm trước, tôi đã viết thành chim xẻ). Chiếc bảng cao vời vợi, tôi phải vươn tay lên để lấp đầy các dòng chữ. Tôi rất thạo chép phạt. Trong các hình phạt của cuộc đời tôi, chép phạt và giặt giẻ là hai món dễ chịu nhất. Giá mà tôi cứ chỉ phải chép phạt và giặt giẻ để cứu chuộc cho mọi lầm lẫn trong cuộc đời. Có lần tôi đã ý thức được điều ấy, nên chấp nhận đổi việc chép phạt bài văn điểm 9 của con Linh lớp phó, thay vì ăn ba roi vào bắp chân. Tôi là tưởng mình là người duy nhất trong đời hiểu ra giá trị của môn nghệ thuật vĩ đại chép phạt. Chép phạt nghĩa là tái tạo một cách điên cuồng, một cách mất sạch lý trí một bản gốc nào đó. Chép phạt là dâng hiến tình yêu cay độc cho chữ. Chép phạt là từng bước tước đi nghĩa của mọi từ, gột rửa sạch những mảng bám, phế truất thế đứng của khung  câu. Chép phạt là đi càng ngày càng xa việc viết đúng, viết hay. Một từ đi ra đằng trước, kéo theo một từ lẽo đẽo đằng sau, như bị trói trên cùng một xích sắt trường thiên, như những cá thể bỗng phải chung thân trong một nối kết linh diệu. Thế nên ngày càng chép phạt, tôi càng đọc kém đi, và học dốt đi. Vì tôi lờ mờ nhận ra, các chữ có thể giao tiếp với nhau theo một phương thức bí ẩn, có thể nghiêng ngả, có thể hất lên, có thể chào nhau và vươn tới nhau.

Cũng chính vì lẽ này, chính cái hôm ấy, khi tôi ngước lên bảng, tôi đã nhận được điều kì diệu thứ ba trong đời mình, sau cái giẻ lau và cái cầu thang: dòng chữ nhãn hiệu của tấm bảng ấy bị viết sai chính tả ở một từ.

Không, tôi hoàn toàn học dốt. Tôi đọc rất kém và lên lớp năm tôi vẫn phải chật vật đánh vần. Tôi không biết phải chấm câu ở đâu. Môn Toán lại càng lạ lùng với tôi nữa – những ký hiệu của một chủng người khác. Nhưng chép phạt đã lâu, tôi sở hữu một bản năng nhạy bén để phát hiện ra những điều không ổn trong một đoạn văn bản. Vì tôi biết các chữ giao tiếp với nhau: nếu chúng cãi nhau, tôi sẽ nghe thấy. (Các bạn sẽ không bao giờ hiểu cảm giác này của tôi, nhưng cứ thử chép phạt hàng nghìn lần bài văn của con Linh lớp phó, các bạn sẽ chia sẻ được với tôi).

Và điều ấy đã xảy ra: khi tôi đang bị phạt bởi một từ sai chính tả, thì tấm bảng đang giáng hình phạt xuống tôi cũng đã từng và đang phạm cái tội lỗi ghê tởm ấy.

Kể từ đó, tôi biết rằng cuộc đời mình đúng hướng đi. Tôi không phải là phế thải, không phải là cục phèn vứt đi. Rất có thể tôi cũng không phải là Trường điên (nhưng việc không phải là một cái gì đó, mãi đến khi lớn lên và già đi tôi mới hiểu nổi).

Tôi chật vật vượt qua được những năm tháng học hành. Tôi bỗng thi đỗ và lên lớp, mà không hiểu tại sao (nhưng có thể là do trường tôi không muốn có học sinh đúp). Một đôi lần tôi muốn bước qua cái cầu thang ấy lần thứ hai, nhưng tôi thầm nhủ hãy để việc ấy khi tôi thực sự lớn lên, đủ sức mạnh. Sách cứ dày dần lên, chữ cứ nhỏ đều đi. Còn tôi mãi mãi không thể hiểu ý định của những quyển sách giáo khoa ấy, ngoại trữ việc hầu hết đều đúng chính tả.

Năm mười tám tuổi tôi bắt đầu biết mặc đẹp. Tôi vẫn chép đi chép lại mọi thứ, từ hóa đơn tiền điện ở nhà, đến bìa sau tạp chí. Đọc trực tiếp thì tôi cũng có hiểu được đôi chút nhưng chỉ khi chép tôi mới được sống trong những dòng chữ bí hiểm ấy. Tôi giã từ sách dày, tôi quay lưng với tranh truyện, tiểu thuyết. Hằng ngày tôi chỉ say sưa đọc các nhãn hàng quảng cáo. Tôi biết phông chữ của Bột giặt Vì Dân giống với phông chữ của bột giặt Tide hồi đầu mới ra thị trường. Ngày ấy, Việt Nam bắt đầu có nhiều siêu thị. Tôi lang thang trong thế giới của siêu thị như lạc vào vườn Đào tiên, mê say nắm bắt những thần chú viết lên bao bì. Tôi đọc ngấu nghiến mọi thứ có trên các sản phẩm và nếu có thời gian tôi sẽ chép lại nó. Nhưng tôi cũng không bỏ qua một hộp cá ngừ chỉ vì nó giống hệt hộp cá ngừ khác. Minh triết của chép phạt dạy tôi rằng mọi bản sao đều không giống nhau, và ý nghĩa đích thực của bản sao chính nằm ở chỗ không giống nhau.

[Đoạn này bị rè]

Tôi có đang sống cuộc đời quá khác thường không à? Không, tôi hoàn toàn bình thường. Chỉ là tôi đã dành tuổi trẻ của mình làm bạn những chi tiết li ti bé bỏng mà cuộc đời thường lướt qua. Bây giờ đã ngần này tuổi tôi hiểu rằng đấy là cách tôi khám phá ra thế giới này, đấy là con đường tôi lĩnh hội được một cái gì thực sự lớn lao trong đời. Thế giới không phải cứ thế khơi khơi ra trước mắt. Thế giới chỉ ẩn trong một vài thứ mà thôi.

Năm ấy tôi thi đỗ vào một khoa biên tập xuất bản. Cuộc đời rất chiều tôi, vì sự kết hợp giữa kiên nhẫn (thi mấy năm liền), quay cóp bài và thiếu chỉ tiêu đã đưa một đứa đủ điểm sàn như tôi vào được đại học. Tôi học hai năm ở đấy rồi thôi. Vì tôi tưởng – tôi đã sai lầm chỗ này – rằng biên tập nghĩa là sửa chính tả. Nhưng hóa ra có lúc tôi phải làm lại ngữ pháp cho mấy câu. Mà tôi ăn không nên đọi viết không nên hồn, làm sao có đủ khả năng? Tôi bỏ học, về làm cho công ty của một người chú. Công ty này sản xuất bao bì. Ở đây tôi được đánh máy và làm in ấn, dù cũng hơi khó, nhưng tôi lại được làm việc với các chi tiết. Tôi say sưa so sánh, đối chiếu, giải mã các bí mật vô cùng trong sự sai sót của các văn bản. Công ty hết việc thì tôi đi kiểm tra mã hàng sản phẩm, dù đấy không phải chuyên môn của mình. Nhưng do tôi quá chú tâm và cũng xuất sắc, ông chú hay giao cho tôi tham gia kiểm tra lỗi sai sản phẩm. Mỗi năm tôi phát hiện ra hàng trăm lỗi lớn nhỏ nên dù lương rất thấp nhưng tôi được tôn trọng. Mặc dù sau đó tôi hiểu ra rằng mọi người thương hại tôi và cho rằng tôi ngu si nên tốt nhất cho làm mấy việc đơn giản, máy móc. Cũng không sao hết. Tôi có cần gì đâu ngoài một công việc?

Nhưng rồi tôi vẫn là gã đàn ông, khi chưa ràng buộc gia đình, tôi vẫn có chí lớn. Đêm tôi nằm mơ thấy các bao bì được in ra, tôi mơ thấy các hộp bột giặt trong siêu thị một thời niên thiếu năm xưa. Thế rồi cái ngày ấy cũng đến: tôi phát hiện ra một vỏ lon trà bí đao vứt ở vỉa hè, bị in hoa dòng chữ "Thành phần", khác với tất cả các vỏ lon cùng lứa với nó. Chuyện ấy làm tôi kinh động. Làm sao có thể như thế được nhỉ? Như một thì thầm xa xôi huyền bí, tôi biết rằng tôi đã đặt được một chân lên con đường tôi phải đi. Chính là nó. Cái điều bất khả cuối cùng cũng có thể xảy ra.

Tôi bỏ làm ăn. Tôi bỏ nhà cửa. Cầm hết tiền đi lùng cái nơi đã làm ra lon trà bí đao ấy. Có thật nhiều câu chuyện phía sau các quá trình sản xuất, nhượng quyền thương hiệu, dẫn đến việc một nhà máy nước tư nhân trông rất tầm thường ở ngoại ô chính là nơi đã sản sinh ra dòng sản phẩm ấy. Chính người phụ trách cũng bất ngờ vì sản phẩm in chệch của mình. Nhưng họ nghĩ rằng tôi là bọn nhà báo đi bóc mẽ doanh nghiệp, nên tìm mọi cách xua tôi đi. Dù sao tôi cũng có được câu trả lời tôi cần. Rằng những chuyện liên quan đến giải thích cho một cái gì đó, đều hoàn toàn không quan trọng bằng chính cái sự việc kia. Tôi không tin sản phẩm ấy chỉ là của một nhà máy. Nó chỉ là nó thôi, một tồn tại cho chính nó, một ý muốn của Chúa trời.

Một lần nữa, tôi lại đúng đường: đi lùng tất cả những sản phẩm in sai đó. Tôi bán căn nhà bố tôi để lại, và chuyển ra ở trọ. Tôi nhanh gấp mười lần một người bình thường trong việc nhận ra những nhãn hàng, những món đồ sai lệch. Thế nên, các nỗ lực của tôi không uổng. Đời tôi lên hương. Các nơi ở trọ của tôi cứ to dần lên cho đến khi tôi hiểu rằng phải mua một căn hộ lớn để chứa các bộ sưu tầm của mình. Nhưng trước khi việc đó diễn ra, thế giới của tôi đã thành hình: nhờ Internet phủ sóng, tôi biết rằng khắp nơi trên thế giới này có những nhà sưu tầm như tôi. Tôi đã bán đi bộ những vỏ hộp kẹo bị in với phông chữ khác biệt, và một vài món độc đáo khác. Mua đi bán lại, chúng tôi dẫn hình thành một cái chợ, và rồi một vài kẻ may mắn như tôi cũng kiếm được tiền từ nó. Lần trúng đậm nhất của tôi là một trăm nghìn đô la cho một giao dịch. Tôi mua được nhà.

Nhưng năm bốn mươi tuổi, tôi nhận ra mình đã sa ngã vào trò mua bán, đua tranh sưu tầm. Đấy đâu phải mục tiêu đời tôi. Tôi nhìn lại các bộ sưu tầm vô giá của mình, chúng vẫn lung linh, vẫn mang một vẻ đẹp thôi miên, nhưng chúng không còn nói lên những điều kỳ diệu thánh thần như trước đây nữa. Các dòng chữ vô hồn. Những mã số im lặng bặt tiếng, trông còn tệ hại hơn cả những thứ được in đúng. In đúng và in sai, đấy cũng chỉ là một ảo tưởng. Có khác gì nhau đâu? Sự đặc biệt, thiểu số của một bản in sai đâu có quan trọng.

Tôi dần bán chúng đi. Bán luôn cả bộ sưu tầm Unilevers độc đáo bậc nhất của mình cho một cao thủ về món đó. Trong đầu tôi dần hình thành một ý chí, rằng tôi phải tìm lại bằng được tấm bảng năm xưa. Ít nhất là phần nhãn hiệu của nó. Vì tôi đã nhiều năm kiểm tra thông tin: đó là tấm bảng độc nhất vô nhị bị in sai chính tả giữa hàng ngàn tấm sản xuất dây chuyền.

Cứ như một phép màu.

Không, ta phải nói cho gãy gọn và chính xác hơn: cứ như có bàn tay của quỷ nhúng vào.

*

Khi taxi đi gần đến địa chỉ, tôi mới hỏi ông khách:

"Bộ Unilevers ngày ấy chú đã sưu tầm được đến đẳng cấp ấy mà vẫn chưa lên đỉnh cao được sao?"

"Ừ. Đã buôn chuyện rồi thì ta cũng kể nốt luôn với chú em. Cái mẫu xếp lộn xộn ấy là của một nhà thiết kế người Nhật Bản. Người này là một nghệ sỹ, ông ta cố ý xáo trộn một vài chi tiết nhỏ trong biểu tượng của hãng, dẫn đến các doanh nghiệp mua nhượng quyền thương hiệu bị hố. Tất nhiên, ông ta đã qua mặt cả một hệ thống lớn, vì chẳng ai kiểm tra cả. Người nghệ sỹ ấy sau vụ đó đã tự sát. Chỉ có bọn trong giới sưu tầm mới biết được sự vĩ đại của ông ta. Thế nhưng một hôm nọ, chuyện này kể ra thì dài lắm, đại khái là ta biết được rằng thế gian này không chỉ tồn tại một nhà thiết kế vô danh ấy. Có những sản phẩm khác đã bị cố ý làm sai, bằng nhiều lý do khác nhau, phần nhiều là để bỡn cợt cuộc đời. Bỗng nhiên một tin đồn xuất hiện về hình vẽ thứ hai mươi bảy trong biểu tượng hãng Unilevers".

"Hình vẽ thứ hai mươi bảy á?"

"Ừ. Hình vẽ ấy được tạo ra năm 2010. Loạt sản phẩm của nó sau này bị phát hiện và hủy đi, nhưng bọn ta bằng sự nhạy cảm của thợ săn, biết rằng vẫn còn ở đâu đó trên trái đất rộng lớn, cái hình vẽ thứ hai mươi bảy. Hình vẽ theo tin đồn là vẽ cái tem, dùng để tặng riêng cho các nhà sưu tầm" – Người khách thở dài – "Mà thôi, ta cũng giải phóng hết xừ cái chỗ đấy rồi. Nếu có duyên thì gặp. Không thì chịu. Ta cũng đã được nhìn thấy đủ thứ: in thiếu, in dày, in đảo vị trí, kể ra là cũng hòm hòm cho một sự nghiệp".

"Sau đó chú có mua được tấm bảng đen đó không?"

"Bảng đấy màu xanh lá chứ. Có. Nhưng từ tay một người sưu tầm khác. Hôm đấy xảy ra một chuyện làm ta cứ nghĩ mãi đến tận bây giờ".

Xe đã dừng lại ở địa chỉ cần đến. Tôi nhận ra mình đã đi quá xa thành phố. Mưa nhỏ bay lất phất kín trùm khoảng không gian mênh mông của vùng ngoại vi, tựa một tấm lưới mảnh.

Một lần nữa người khách lại không lấy tiền thừa. Ông ta ghé vào kính cửa ghế trên, cố gắng kể hết câu chuyện bằng giọng nói đã khàn đi một chút:

"Người sưu tầm cái tấm bảng đó là một chuyên gia sưu tầm gỗ. Hôm đó hắn tặng ta một món quà. Đấy là quyển sách bài tập năm xưa. Nó có trang 8 bị in ngược mặt. Và nó có bài tập số 8. Hắn làm ta tởn đến tận bây giờ. Ta cứ bị vương vất một ý nghĩ, rằng hắn có phải là cô bạn dạy kèm ta năm xưa không. Tất cả bọn chúng có phải chỉ là một người?"

*

Đấy là lần gặp gỡ cuối cùng của tôi với nhà sưu tầm vĩ đại ấy trong tuổi trẻ của tôi.

Đến năm tôi ba mươi tám tuổi, tôi hiểu ra rằng giai đoạn trước tôi vẫn còn trẻ chán.

Phần đời tiếp theo của tôi đã không còn mấy niềm vui. Tôi đã mất những chuyến lái thú vị, tôi đã hỏng hoàn toàn cái tinh thần mơ mộng của ngày xưa.

Vợ tôi nói rằng tôi không xứng đáng là một người đàn ông có trách nhiệm với gia đình. Tôi kiếm được quá ít tiền cho nhu cầu học hành ngày càng lớn của cu Bi. Sách cu Bi cứ nhiều dần lên. Một lần tôi thấy vợ tôi đi cùng taxi với một người bạn cũ của nàng. Sau đó mọi chuyện diễn ra trong lẳng lặng. Những tan vỡ hóa ra cũng giản dị, chỉ như một cái cốc nứt ra khi bị rót nước sôi. Vợ tôi nhận nuôi cu Bi. Họ sớm có một người đàn ông khác thế chân tôi, một biến số khác.

Năm tôi bốn mươi hai tuổi, tôi nghĩ rằng cuộc đời của mình không còn nhiều niềm vui, nhưng cũng không đến nỗi quá buồn tẻ. Tôi chỉ bị ám ảnh mãi câu nói của vị khách lạ lùng nọ. Tất cả bọn chúng có thể chỉ là một người? Ừ, cũng có thể. Vợ tôi, mẹ tôi, các bạn bè cả tử tế lẫn đểu cáng của tôi, cũng chẳng ai đối xử với tôi đặc biệt hơn ai. Tất cả chỉ có thể là một người: những người chung quanh ta, khác thể xác và cùng một linh hồn.

Một lần dọn nhà, tôi vớ được lọ dầu của vợ tôi. Tôi chỉ biết đó là một cái lọ dầu trong muôn vàn chai lọ của phụ nữ. Nhưng nó là một sản phẩm của hãng Unilevers. Bây giờ những niềm tin vô thức của tôi lại được kích hoạt, tôi mang nó ra so với các biểu tượng khác. Không có gì quá đặc biệt, chỉ là bộ hai mươi sáu hình vẽ bị đảo đi một chút, và xếp với nhau không đẹp lắm, cứ như thiếu hẳn một mảnh ghép.

Tám năm liên tiếp, tôi bắt đầu học đòi sưu tầm đồ đạc. Có quá muộn không nhỉ? Đằng nào tôi cũng đã uổng phí phần lớn cuộc đời vào những chuyện không mấy ý nghĩa.

Năm năm mươi tuổi, khi trải qua một cơn tai biến, tôi chỉ còn cao 167cm nhưng lại bỗng ăn ngủ được hơn xưa. Cái cảm giác khó chịu dày vò tôi suốt gần hai mươi năm qua đã lỉnh đi đâu mất. Cu Bin đã lấy vợ rất sớm. Tôi có cháu nội. Rồi con bé cũng bắt đầu đi học. Nó rất quý tôi. Năm ấy, tôi dàn hòa với người vợ đã bỏ tôi. Mở quyển sách giáo khoa của con gái cu Bin, tôi ngạc nhiên phát hiện ra cái từ năm xưa đã được trả lại nghĩa đen và nghĩa bóng giống như hồi tôi đi học.

Một năm sau đó, một hộp sữa của cháu tôi có một biểu tượng Unilevers kì lạ hơn những gì tôi đã có trong bộ sưu tầm.

Tôi chợt nhớ đến người khách nọ.

Mất mấy tháng lang thang ở ngõ Thanh Hương, nhờ vào cái ảnh chụp card visit vẫn còn lưu trên iCloud, tôi mới tìm được địa chỉ của ông ấy. Một căn hộ bẩn thỉu tăm tối, ông nằm trên một đống giẻ rách. Một bên cơ mặt đã không còn cử động được. Giọng nói Hải Dương ấy tôi không còn được nghe thêm một lần nào trong đời nữa.

Tôi hân hoan cho ông xem hộp sữa ấy. Tôi nâng đầu ông dậy và soi cho ông xem chiếc biểu tượng.

"Cái này không phải" – Ông cụ có vẻ thất vọng rõ rệt, giọng thều thào – "Đấy là in lỗi hình tế bào ADN, không phải là hình cái tem. Ta từng có cái này rồi".

Rồi ông nhìn tôi, cười như mếu:

"Chú mày có biết mình vừa làm việc gì không?"

Tôi lắc đầu.

"Chú mày đã trở thành món mới nhất trong bộ sưu tầm vĩ đại nhất, bộ sưu tầm các nhà sưu tầm của Unilevers. Ta ngờ rằng trò chơi trong đời mình đã kết thúc. Ta thua cuộc. Chú mày cũng thế".

Ông cười bắn hết cả miếng vào người tôi. Tôi buông ông cụ xuống. Nhưng bỗng bằng một sức mạnh kinh người, ông ghì chặt cổ tôi, nghiến răng:

"Chú mày có phải là nó không? Là con bé ngày xưa kèm ta học đó, là tay đã sưu tầm tấm bảng, là tất cả những kẻ khác trong đời ta không? Trả lời đi chú mày có phải là bọn nó không?"

Mặt ông giống như chiếc mặt nạ làm bằng men rạn. Đôi mắt ông ta trợn trừng lên và đài trán móp lại. Tôi phải mất rất lâu thời gian mới gỡ được đôi tay ông lão ấy ra khỏi người. Tôi kinh hãi chạy một mạch về phía cửa. Tôi không còn trẻ nữa, tôi đã mất hoàn toàn tốc độ. Phía sau lưng tôi còn tiếng gọi giật giọng:

"Đừng đi vào cái cầu thang ấy".

Tôi chỉ kịp hiểu sau khi ngã gục xuống. Lần ấy tôi bị trật khớp gối và dãn dây chằng chân phải.

Nhưng tôi đã không chết, mà còn, rất khốn nạn là sống rất thọ. Đến bây giờ, tuy không còn đi lại được bình thường, nhưng vẫn còn minh mẫn để kể câu chuyện này với tất cả mọi người.

Không, tôi chỉ có một mong ước duy nhất, đó là kể ra cho thỏa. Vì năm sáu mươi tuổi, khi tất cả đắng cay và hạnh phúc lùi dần vào mớ bùng nhùng dĩ vãng, tôi đã nhận ra điều kì diệu cuối cùng trong đời mình. Nhưng tôi không còn có thể kể với nhà sưu tầm ấy được nữa. Tôi nghĩ chắc ông ta đã vĩnh viễn không còn trên cõi đời.

Hình vẽ thứ hai mươi bảy không phải là một cái tem. Nó là một khoảng trống. Người ta không hề in thiếu cái gì hết vì nó là một khoảng trống, nó chính là cái hình bị in đảo lộn và dày chi chít khó hiểu trên lọ dầu của vợ tôi. Nó đã xóa tan cuộc đời các nhà sưu tầm.

Tháng 4/2020

[1] Ở đây cố tình viết chệch đi nhằm tôn trọng các thương hiệu thực ngoài không gian hư cấu của truyện.

Đức Anh

2021 - Ghi ở 534 Đường Láng

Mười năm loanh quanh trong sách vở, sờ lần vào khá nhiều thứ, may mắn của tôi là được chứng kiến đúng cái giai đoạn nhiều vật đổi sao dời của xuất bản. Nhất là những quyển gì ngày xưa 10k đồng giá ở đường tàu, thế rồi một sự kiện gì đó xảy ra, chẳng hạn Nobel, thì lập tức trở lại huy hoàng như một trùm buôn ma tuý giải nghệ.

Tiki và Shopee xuất hiện, mang đến một số cái, nhưng làm biến mất một số cái khác, chẳng hạn như quyền được chui xuống dưới gầm, rúc trong xó của một số quyển sách - mà cách đây bảy năm nó chính là điều quyến rũ nhất của nhiều tiệm sách. Nhớ có lần tôi từng vớ được một cuốn của Paul Ricouer “Chính mình như một người khác” - dưới gầm của Đông Tây, trông rất bẩn). một số cuốn sách cũng có thể được mua vì thương hại. Tức là có một dạng tình cảm giữa khách mua và quyển sách.

Một số người giỏi mua sách sẽ biết cách liếc đúng chỗ. Vì từng dầm dề bán sách cũ cho một tay chơi, tôi có trực giác nhạy bén đến mức người nào bước vào cửa hàng sách và đi đến chỗ nào đầu tiên, ta có thể đoán ngay hắn ta thuộc loại nào, có biết gì về sách vở hay không và là dân đọc hay dân sưu tầm. Quán quân của môn nhìn sách này là tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tiến Viện Văn Học. Nếu muốn mua sách tốt hãy lẽo đẽo đi theo thầy Tiến Mông. Tôi cũng biết một vài người yêu sách lắm lắm, không ngại bỏ ra nhiều tiền, nhưng nhiều năm sau gặp lại vẫn thấy hắn không tiến triển gì hơn về tư duy: hình như hắn chỉ vào hiệu sách năm xưa chỉ để chăm chăm đi tìm một thứ mà đời cướp mất của hắn thì phải.

Ừ đúng, mỗi kẻ đi vào tiệm sách năm xưa, những người liếc sách, sờ sách, chê bai sách... đều có một số phận riêng. Một số người bước ra khỏi tiệm sách đã thành danh trong xã hội, một số người đã bị ma lực của những cuốn sách trong gầm chôn vùi.

Từ bán sách vỉa hè đến làm sách trong đơn vị xuất bản là đi lên hay đi xuống? Bằng tất cả niềm tự hào và tôn trọng, tôi chắc chắn đó là đi xuống. Năm xưa khách hàng của chúng tôi là những con người với màu sắc riêng biệt, dù chỉ ghé qua một lần nhưng mãi mãi không thể quên trong đời. Nhưng bán sách online thì khác, chỉ toàn là dữ liệu và dữ liệu. Cái trend hoạt hoạ avatar kia chính là đỉnh điểm của một cuộc gì đó đã xong xuôi.

2015 - Ghi ở tiệm sách 332 Nguyễn Trãi

Ở đây tôi không có tuổi, không có khuôn mặt. Vì tôi không thấy ai bằng, hay kém hay hơn tuổi tôi. và vì khuôn mặt tôi giấu phía sau những cuốn sách, phía sau kệ sách. Và với sự tự do tuyệt vời đó, tôi có thể chọn việc cứ ở yên đó, hoặc bước ra đối thoại vài câu không phải trong tư cách người bán hàng. Ở đây, tôi được là người khác: là sứ giả của sách, là kẻ đại diện của cuộc giao dịch, là bản tin quảng cáo và quan trọng nhất là người khán giả trung thành có diễm phúc được say mê nhìn ngắm sân khấu của những người đã đến đây. Khách hàng -  Chính họ là hạnh phúc của tôi: sự xuất hiện của họ, mối quan tâm của họ, sự khác nhau giữa họ, tâm trạng mà họ mang theo, thói quen của họ. Họ không hề diễn mà vẫn mang lại cho tôi một sân khấu. Đó có thể là lý do quan trọng, khiến tôi ngồi ở lại cửa hàng này, chịu đựng sự vô nghĩa của tất cả mọi buổi chiều chỉ để chờ đợi. 

Một ngày tôi gặp không biết bao nhiêu người. có thể là một vài nhân vật trong làng chơi sách, luôn mang theo túi vải, đầy ắp sự hiểu biết. Họ say sưa nói về những cuốn sách họ đang tìm kiếm ( Giá trị của một người chơi sách nằm ở chỗ anh đang đi khắp nơi để tìm kiếm cuốn gì), ngay cả khi đã đội mũ lên, chào ra về. Hôm sau bạn sẽ thấy họ quay lại và tiếp tục kể những chuyện đó. Thế giới của họ là những câu chuyện về sách và về những người như họ. Nhưng khi nói về một nhân vật văn học mà họ thích, thường họ phải lục tìm trong quá khứ xa vời. Họ không thuộc về thế giới trong sách, thực ra sách thuộc về thế giới của họ mới đúng. Và vì sao ta gọi họ là “người chơi”. 

Phần lớn là tôi gặp giới nghiên cứu. Họ luôn tỏ ra không có thời gian, không thích chuyện phiếm, sẵn sàng vung tiền và nghiêm túc quá mức khi đắn đo tìm hiểu xem cuốn sách có được việc với họ hay không. Việc nghiên cứu khoa học theo tôi thì lãng mạn đến mức không bị che mờ bởi sự nhạt nhẽo mà họ bộc lộ. Thế nên chỉ thấy được họ qua những chi tiết nhỏ: chị Lê - giảng viên khoa Văn - luôn xuất hiện trong bộ đầm rất duyên dáng, nhưng rồi luôn làm nó bẩn đi vì bụi và mồ hôi khi “bới sách”. Một hình ảnh không mới lạ, nhưng lặp đi lặp lại khiến tôi buồn cười và sẽ còn nhớ lâu. Tất cả những gì thuộc về vẻ ngoài của giới nghiên cứu hoá ra lại chỉ để chứng minh cho chính sự vô nghĩa của nó. Khi thầy Định - một tiến sỹ XHCN cũng hay qua mua sách - đang trong một bộ vest thì thực ra chúng ta phải hiểu thế này: bộ Vest đó không thay thế cho vẻ đẹp trí tuệ của anh. Sự tồn tại với mục tiêu phủ nhận chính mình, hay nói một cách hài hước, sự tự sát của xiêm áo. Và mặc dù những người như chị Lê luôn cười khẩy khi tôi tán chuyện về những vấn đề học thuật trong chuyên môn của chị (tôi hiểu đó là nụ cười dành cho kẻ ngây thơ - chứ không phải kém hiểu biết - hơn mình), thì tôi vẫn giữ những tình cảm đặc biệt cho họ: những người đã vong thân triệt để vào đam mê khoa học.

Cũng là sứ giả của khoa học, nhưng các bạn sinh viên thì đáng yêu hơn nhiều. Cũng bởi vì tôi có thể trò chuyện với họ như bạn bè: họ chưa có cảm giác của thứ bậc trong giới học thuật với nhau. Tôi nhớ một cô bé khoa Xã Hội Học, có ánh mắt quyết đoán và đầy cá tính, không bao giờ ăn mặc chỉn chu, luôn luôn tìm mua sách Pháp văn - tôi tin là có một trình độ thượng thừa phía sau vẻ ngoài đó. Tôi còn nhớ cả cậu bạn lúc nào cũng tìm văn học Nga với sự xục xạo thèm muốn, dù không ít lần thất vọng. Họ mang lại cho tôi sự lạc quan: rằng bọn trẻ ngày nay vẫn còn đọc sách, vẫn ham hiểu biết và vẫn yêu văn chương.

Có cả những người bạn thật sự. Những ông anh khoa Triết đi học buổi tối thường chỉ chào hỏi qua loa vài ba câu. Nhưng thế là cũng đủ cho tôi, họ xuất hiện như một điều hiền lành ném vào giữa cuộc đời dữ dội. Và suy rộng ra, những sân khấu ngoài kia luôn có những người như họ,để tiếp thêm sự lạc quan cho chúng ta. Cũng có những người hay trà đá trò chuyện với tôi. Chúng tôi kể nhau nghe nhiều điều và đôi khi tôi cảm thấy rằng đã hiểu cả những éo le trong đời họ. Rồi họ đứng lên, ra về và sẽ còn lâu tôi mới gặp lại. Một chút buồn nhẹ như thể gặp một người bạn tâm giao trong thoáng chốc, cứ như thể cuộc tương phùng đó quan trọng lắm, cuộc đời chúng tôi quan trọng lắm… 

Cuối cùng khi họ đi, mang theo câu chuyện của họ, khoa học của họ, đam mê của họ, mang theo những ông Dostoevsky, Stefan Zweig, Từ Chi, Nguyễn Văn Trung… của họ… Tôi lại ở lại trên phố về với vai nhân vật chính của đời tôi: vai mà có nhiều khi tôi không muốn tiếp tục nữa. Thi thoảng tôi nghĩ về họ và tôi sẽ viết những  dòng này về họ, có thể nó không đúng kịch bản tôi tưởng tượng ra. Nhưng tôi hiểu với rất nhiều niềm đam mê trong mình, được đối thoại, được viết mới là khi tôi được sống. Sẽ không khỏi xuất hiện những tình cảm tiêu cực - như kiểu chán ghét - với nơi này. 

Đôi khi tôi muốn nhìn kỹ xem những người tôi gặp, có mảy may bộc lộ chút tâm trạng nào về đời sống hiện sinh của riêng họ. Và có lần tôi không khỏi rùng mình khi hình như mình đã thấy. Nhưng thật ra đó lại là tâm trạng của tôi, khi tôi nhìn ra sự cô đơn, mệt mỏi ở cái tuổi của họ, mà tháng năm đang đưa tôi đến. Khi bạn ở một nơi không gian cố định, cái ám ảnh bạn sẽ là thời gian. Khi còn trẻ, phía trước bạn là tương lai phơi phới, tức là sự sống. Nhưng khi bước qua tuổi 30, phía trước bạn là cái chết. Khi bạn thành người lớn, thực chất bạn đã bị bỏ rơi. Bạn là một huyền thoại, một ảo tưởng về sự vững vàng và độc lập trong mắt người khác. Bạn không có gì để hứa hẹn với họ cả, trong mắt họ, bạn không còn tiềm năng để sống một cuộc sống khác với cuộc sống buồn tẻ của họ mà họ đã thừa biết. Bạn không còn là cơn gió mát lành thổi vào đời, giống như khi còn trẻ. Trong tuổi trẻ, ngay cả sự chán đời cũng đẹp đẽ. Tuổi trẻ hết thì sự đẹp đẽ đó không còn. Và vì thế, người lớn là một bi kịch. Người ta lấy kiến thức, thú vui gia đình, con cái để bù đắp cho bi kịch này. 

Cũng giống như tất cả những nơi tôi đã đi qua, khi hình bóng của nó mờ vào quá khứ, mới thấy nó đẹp dịu dàng. Nó tựa như ly rượu, tựa như người tôi yêu, tựa như khói thuốc, tựa như tất cả những gì đã làm tôi say đắm trong đời tôi. Trong cô đơn riêng mình, đôi lúc tôi thấy da diết yêu những kỷ niệm, đôi lúc tôi muốn đối thoại với con người: không phải là những cuộc nói chuyện xã giao nơi người ta cùng chơi trò chơi ký hiệu.

2023 - Ghi ở Bookworm

Hôm nay ngồi sách cũ đọc du kích và chồng lấn những trang sách khác nhau. Cuốn bút ký của một nhà văn Thái Bình có văn chương tuy bình thường nhưng kể câu chuyện thật cảm động về người lính hậu chiến bị tổn thương thần kinh, lang thang mò mẫm không thấy đường về, hai tay ôm mặt khóc vì quá khứ trong đã bị hai mảnh đạn xoá biến. Chưa đọc đoạn sau thì tôi mở một truyện ngắn 3000 chữ mang tính hồi ức của Mai Thảo: một anh chàng nọ bỏ vợ con, mẹ già, bỏ làng xóm vào Nam Kỳ, mặc bà mẹ chạy ra đê quỳ xuống niú chân. Cô vợ vẫn ở nhà chờ đợi, sớm khuya nuôi đứa nhỏ và viết thư, cứ nghe tin anh ở đâu thì cô viết thư gửi vào đấy - những địa chỉ mù mờ. Thế rồi hiệp định Geneve được ký, cô và cậu bé Thảo lênh đênh theo vào nam. Một đận nọ, Thảo tình cờ gặp người anh cũ, giờ sống nghèo khổ giữa Sài Gòn, nhưng đã có vợ mới người nam. Anh đã quên hẳn người vợ còm cõi ở xứ bắc - con người đáng thương "không hề có một dấu vết đổi thay bé nhỏ nào, mà chỉ là những sắc màu bền vững nhất của chung thuỷ". Thảo nghĩ đó không phải việc của mình, nhưng cũng kể với anh là người vợ xưa đã theo vào nam, cô ấy không hề lấy chồng mới như tin đồn. Đọc đến đây tôi mò sang một quyển sách mới được giới thiệu bởi Đặng Lê Nguyên Vũ, tác giả - có vẻ như người Nhật - phân tích vi tế về viễn cảnh thế giới khoảng 50 năm nữa dựa trên hiểu biết đa ngành về khoa học, chẳng biết tôi còn sống đến lúc đó. Trí tuệ nhân tạo sẽ như wifi bây giờ, có ở mọi nơi trong không khí, chip gắn ở khắp nẻo, trở nên phổ dụng và nhạt nhẽo; con người trở thành thánh thần thực thụ, coi internet qua kính áp tròng; dù có muốn hay không thì những nước như Việt Nam ta vẫn được hưởng sức mạnh chung của công nghệ do thế giới làm ra. Tôi trở lại với người lính trong bút ký, ông đã đi lạc được bảy năm. Đọc thêm được ba dòng thì chợt cảm thấy sẽ một cái kết đẹp ở trước mắt: cái kết cổ tích nhưng sẽ mất đi của tôi niềm xúc động ích kỷ. Buồn cho tác phẩm nhưng mừng cho người lính khổ. Dường như giờ ông vẫn còn sống, đã tìm được gia đình. Ngón tay vui tôi dở lướt cuốn sách, ở một trang khác là cảnh người lính trở về không có nhà và nhận ra là vợ con, lẫn mẹ đều đã mất, dân làng đang dựng cho anh một cái lán lợp rạ. Cuốn sách của ông người Nhật không ngờ về cuối đã đi xa đến mức khó tưởng tượng: trong tương lai khả kiến, ta sẽ đến một nền văn minh mới, với một loài người mới, với những sức mạnh tinh thần vượt xa bây giờ, phải chăng có thể kiểm soát được mọi cảm xúc và bao dung vô độ. Vật lý đổi thay. Định luật Moore sụp đổ. Nhưng cách đó chỉ một thế kỷ, trong truyện ngắn kia của Mai Thảo, bẵng đi một thời gian dài khi tóc nhân vật chính đã bạc, thanh niên Thảo mới tình cờ gặp người anh cũ. Cái kết thật có hậu khi chia ly đã đoàn tụ, bằng sự chấp nhận lẫn nhau của hai người phụ nữ. Và đó là mùa xuân đầu tiên theo phiên bản của Mai Thảo. "Hành động này tôi thấy như một bông hoa vừa nở lên giữa thiên nhiên, trong cuộc đời, thành mùa xuân thứ nhất sau 18 năm không có mùa xuân". Ít nhất thì ta hiểu rằng họ đã sống tốt cho đến khi nhận ra cuộc chiến hai bên vĩ tuyến vẫn phải phân thắng bại.

Bây giờ đã là nửa cuối của năm 2023, nhưng chắc hôm nay tôi tự thấy mình đang ngồi nơi chính giữa một thế kỷ.

(Còn nữa)